Abiogeneza - samorództwo
Abiogeneza = samorództwo – hipoteza zakładająca powstawanie istot żywych z materii nieożywionej. Podstawy dla abiogenezy zostały sformułowane przez Arystotelesa (Aristoteles ur. 384, zm. 322 p.n.e.) , który uważał, że pewne procesy rozkładu materii sprzyjają samorzutnemu tworzeniu się organizmów, np. węgorze i żaby miały powstawać z mułu rzek, a gąsienice z gnijących szczątków roślinnych. Abiogeneza dopuszczała możliwość samorodnego powstawania nawet wysoko zorganizowanych zwierząt. Hipoteza ta przetrwała aż do czasów nowożytnych, np. wierzono w samorodne pojawianie się larw much w gnijącym mięsie lub pasożytów w organizmie.
arystoteles aristoteles
Aristoteles
Abiogenezę odrzucono wskutek przeprowadzonych doświadczeń przez Francesco Redi’ego (1626-1698) w XVII wieku oraz przez Lazzaro Spallanzani’ego (1729-1799) w XVIII wieku. Jednakże odrzucono jej wiarygodność w stosunku do organizmów wyższych. W przypadku bakterii nadal obowiązywała, gdyż nie potrafiono wytłumaczyć ich szczególnie intensywne rozmnażanie się i występowanie ich niemal w każdym miejscu. Abiogenezę mikroorganizmów obalono dopiero w XIX wieku dzięki badaniom Pasteura. Redi udowodnił, że gnijące mięso będzie pozbawione larw muchy, jeśli uniemożliwi się muchom zniesienie jaj na mięsie.
francesco redi
Francesco Redi
spallanzani

spallanzani eksperyment

Doświadczenie Spallanzani’ego

Górna część rysunku: wygotowanie pożywki w kolbie i dzięki temu jej wyjałowienie – pozostawienie otwartej kolby z pożywką – swobodny dopływ powietrza a wraz z nim bakterii i zarodników – wzrost i rozwój bakterii na pożywce.
Dolna część rysunku: jałowa pożywka w kolbie, zamknięcie kolby z pożywką, aby powietrze nie dostawało się do niej wraz z bakteriami i zarodnikami – brak wzrostu i rozwoju bakterii. Po otwarciu kolby z pożywką – swobodne przedostawanie się powietrza do wnętrza kolby, a wraz z im zarodników i bakterii – następuje wzrost i rozwój bakterii na pożywce.

W 1862 roku Louis Pasteur (1822-1895) ogłosił pracę pt. “O ciałkach zorganizowanych istniejących w atmosferze”, obalając w niej teorię samorództwa bakterii. Obalenie teorii samorództwa było możliwe dzięki zastosowaniu sterylizacji, czyli zniszczenia wszelkich organizmów w badanym materiale nieożywionym (martwym). Na jałowych pożywkach bakterie nie rosły. Jeżeli jednak do pożywki docierało powietrze, w którym unoszą się zarodniki bakterii wówczas - po opadnięciu na pożywkę wzrastały i namnażały się. Oczywiście doświadczenie dodatkowo potwierdzało, że można materię wysterylizować i odpowiednio zabezpieczyć, przez co niemożliwy będzie rozwój na niej drobnoustrojów. Dowiódł także, że drobnoustroje są obecne w środowisku i łatwo są przenoszone ruchem powietrza. Zatem biologiczne czynniki chorobotwórcze mogą być propagowane (rozpowszechniane) drogą powietrzną. Powietrze można też wysterylizować i przefiltrować. Pasteur zabezpieczał w doświadczeniu kolbki ze sterylną pożywką za pomocą sterylnej waty (korki z waty) – pełniącej funkcję filtru dla przechodzącego powietrza. Pasteur w trakcie doświadczenia umożliwiał dostęp powietrza do pożywek, bowiem zgodnie z poglądami zwolenników teorii samorództwa – do procesu samorzutnego powstania bakterii potrzebny jest dostęp powietrza. W kolbach z pożywką, które były zabezpieczone filtrami ze sterylnej waty – bakterie nie pojawiły się. W kolbach z pożywką, do których docierało powietrze nieoczyszczone – bakterie i grzyby rozmnażały się i wzrastały.

pasteur eksperyment
Doświadczenie Spallanzani’ego

Górna część rysunku: wygotowanie pożywki w kolbie i dzięki temu jej wyjałowienie – pozostawienie otwartej kolby z pożywką – swobodny dopływ powietrza a wraz z nim bakterii i zarodników – wzrost i rozwój bakterii na pożywce.
Dolna część rysunku: jałowa pożywka w kolbie, zamknięcie kolby z pożywką, aby powietrze nie dostawało się do niej wraz z bakteriami i zarodnikami – brak wzrostu i rozwoju bakterii. Po otwarciu kolby z pożywką – swobodne przedostawanie się powietrza do wnętrza kolby, a wraz z im zarodników i bakterii – następuje wzrost i rozwój bakterii na pożywce.

Nie należy także zapomnieć o wspomnianym już włoskim biologu – Lazzaro Spallanzani (1729-1799) i jego badaniach obalających teorię samorództwa. Dowiódł on sto lat wcześniej niż Pasteur i Joseph Lister (1827-1912), w 1765 roku, że pożywki wyjałowione poprzez gotowanie, a potem przelane do wysterylizowanych hermetycznie zamykanych naczyń – nie są zasiedlane przez drobnoustroje i pozostają jałowe.


pasteur
Louis Pasteur
Podstawy Biologii i Filozofii Przyrody
Dr Henryk Różański
Krosno 2001