Rozdział III    Przyczyny powstawania i rodzaje trądziku.

Co to są prosaki?

Jak już wcześniej wspomniano, każdy trądzik jest chorobą ogólnoustrojową i nie ogranicza się tylko do skóry.

W literaturze wyróżnia się dwa główne typy trądziku:

1. Trądzik pospolity - acne vulgaris.

2. Trądzik różowaty - acne rosacea.

Jednakże oba typy obejmują szereg odmian (rodzajów) trądziku często o różnym pochodzeniu oraz przebiegu i co ważne - różnie leczonych. W związku z tym uważam ten podział za niewłaściwy oraz zbytnio uproszczony.

W niniejszym Poradniku zastosowałem inny podział, a mianowicie:

1. Trądzik niemowlęcy.

2. Trądzik dziecięcy:

Ø     punktowy

Ø     rozproszony

3. Trądzik młodzieżowy:

Ø     punktowy

Ø     rozproszony

Ø     skupiony

Ø     ropowiczy

Ø     blizenkowy

4. Trądzik dojrzały (przewlekły).

5. Trądzik ostry.

6. Trądzik bliznowcowy (keloidowy).

7. Trądzik różowaty:

Ø     okołoustny

Ø     rozproszony

8. Trądzik zawodowy:

Ø     chlorowy

Ø     naftowy

Ø     antracenowy

Ø     fluorowy

Ø     smołowy

9. Trądzik pokarmowy.

10. Trądzik polekowy:

Ø     bromkowy

Ø     jodkowy

Ø     sterydowy

Ø     fluorkowy i inne

11. Trądzik kosmetyczny.

12. Trądzik martwiczy.

13. Trądzik odwrócony acne inversa

Ø     skupiony

Ø     rozproszony

14. Trądzik roztoczowy

           

Trądzik niemowlęcy

Występuje na skórze głowy (twarzy), pleców; klatki piersiowej i szyi niemowląt. Objawia się wykwitami grudkowymi, wyniosłymi ponad otaczającą skórę oraz cystami ropnymi. Trądzik niemowlęcy można również potraktować jako trądzik kosmetyczny, bowiem powodem jego powstawania są preparaty natłuszczające, oparte na wazelinie, parafinie i stearynie.

Węglowodory ropopochodne dodawane do kosmetyków dla niemowląt uniemożliwiają prawidłowe funkcjonowanie skóry. Nie przepuszczają powietrza i wydzielin skóry, izolują ją nadmiernie, zatykając pory skórne. Zanim więc dokona się zakupu kosmetyków dla niemowlęcia, należy zwrócić uwagę na ich skład chemiczny. Najlepsze są środki sporządzone na bazie naturalnych tłuszczów (roślinnych i zwierzęcych). Kosmetyki dla niemowląt nie powinny zawierać glikoli, silikonów i parafin.

                                              

Trądzik dziecięcy od 12 do 15 roku życia

            W okresie dojrzewania fizycznego i płciowego (okres pokwitania) wzrasta produkcja hormonu adrenokortykotropowego i hormonów gonadotropowych przysadki mózgowej, co z kolei pociąga za sobą wzmożoną produkcję androgenów. U dziewcząt i kobiet androgeny pochodzą z kory nadnerczy (17-ketosteroidy, np. dehydroepiandrosteron) i z komórek wnękowych jajników. U chłopców hormony androgenne obejmują wymienione wcześniej hormony nadnerczy oraz testosteron produkowany w jądrach (w komórkach Leydiga jąder).

Androgeny, a u kobiet dodatkowo progesteron, pobudzają gruczoły łojowe do produkcji łoju, zatrzymują w ustroju wodę i chlorek sodu, uintensywniają syntezę keratyny.

W okresie pokwitania, skóra dziecięca przekształca się w skórę dojrzałą. Gruczoły łojowe i potowe zwiększają swoją aktywność, dojrzewają liczne mieszki włosowe (wzrost i wymiana włosów) oraz gruczoły apokrynowe (zapachowe). Następują też zmiany w strukturze skóry, która grubieje i traci część wody.

Nadmierne wydzielanie łoju i rogowacenie mieszków włosowych przyczynia się do zamknięcia (zaczopowania) ujść gruczołów łojowych. Zaleganie mas rogowych i łojowych w gruczołach oraz porach skórnych powoduje podrażnienie tkanki skórnej i stan zapalny.

Drażniąco działają głównie kwasy tłuszczowe, kwas mlekowy oraz składniki potu. Jednocześnie wydzieliny skóry stanowią pożywkę dla bakterii (gronkowce, paciorkowce, Propionibacterium).

Metabolity tych bakterii są toksyczne dla skóry. Efektem całego procesu jest pojawienie się białych i czarnych wągrów, grudek, krostek i guzków zapalnych.

Trądzik dziecięcy można wyróżnić w formie rozproszonej (zmiany grudkowo-krostkowe są rozmieszczone na całej powierzchni skóry twarzy, rzadziej karku, szyi, pleców i (lub) klatki piersiowej) oraz w postaci punktowej (mało nasilony; zmiany występują pojedynczo). Zakażenie skóry paciorkowcami i gronkowcami, szczególnie ma miejsce podczas przekłuwania i wyciskania krostek bez zachowania zasad higieny.

Trądzik dziecięcy o charakterze grudkowo-krostkowym i lekkim przebiegu może utrzymać się aż do osiągnięcia dojrzałości płciowej. Jednakże może również przejść w inne typy trądziku, znacznie poważniejsze i trudniejsze do leczenia. Zależy to od wielu czynników, przy czym większość z nich można wyeliminować - zapobiegając temu.

 

Trądzik młodzieżowy od 16 do 20 roku życia

            Trądzik młodzieżowy nie ogranicza się tylko do skóry twarzy. Zmiany grudkowo-krostkowe obejmują także skórę pleców, szyi, klatki piersiowej i pośladków. Trądzik młodzieżowy, w porównaniu z trądzikiem dziecięcym, intensywniej pokrywa czoło i policzki. Charakteryzuje się występowaniem większej ilości zaskórników. Grudki i krostki są większych rozmiarów i mają tendencje do grupowania się. Niektóre pryszcze są tak duże (guzki zapalne), że przy dojrzewaniu towarzyszy im miejscowa gorączka i ból.

W wieku ok. 15-16 lat trądzik grudkowo-krostkowy rozproszony (lub punktowy) niejednokrotnie przybiera postać trądziku ropowiczego, a ten nie leczony przechodzi w trądzik skupiony. Trądzik ropowiczy charakteryzuje się cystami ropnymi (przestrzenie i pęcherzyki w skórze wypełnione treścią ropną), które po pęknięciu lub przekłuciu i opróżnieniu pozostawiają wgłębienie - blizenkę lub bliznę (zależnie od rozmiarów). Trądzik skupiony polega na skupiskowym występowaniu grudek, krostek oraz cyst ropnych, zlewających się ze sobą. Pociąga to za sobą powstanie obszernych, pozaciąganych blizn wklęsłych i wypukłych.

 

Trądzik dojrzały (przewlekły) po 20 roku życia

Z reguły zmiany na skórze mają postać grudek i guzków zapalnych, z czasem ropiejących. Guzki zapalne są bolesne i występują punktowo, rzadziej skupiskowo. Powstają z wągrów zamkniętych (głębokich). Wyraźnie różnią się od czyraków wielkością oraz okresowo licznym występowaniem. Trądzik dojrzały zanika na krótki czas, po czym pojawia się ponownie; przebieg choroby jest więc niejednolity. Związany jest on ściśle ze sposobem odżywiania, z kondycją układu pokarmowego oraz stanem przemiany materii. Wpływ na niego wywierają także używane kosmetyki. Powstaje na skórze suchej, mieszanej i tłustej. Obserwuje się zawsze duże wągry oraz nadmierne rogowacenie ujść gruczołów łojowych. Towarzyszy mu często zapalenie mieszków włosowych (u mężczyzn często po goleniu) oraz wrastanie włosów (zarostu na twarzy i szyi) w skórę. Trądzik dojrzały ustępuje w ok. 30-35 roku życia.

 

Trądzik ostry

Jest to ciężki typ trądziku, objawiający się nie tylko typowymi zmianami skórnymi, ale również gorączką, podnieceniem nerwowym, lękiem, nerwicami wegetatywnymi, biegunką, nudnościami, bólami stawów, wysokim odczynem Biernackiego (odczyn opadania krwinek OB w normalnych warunkach wynosi po 1 godzinie 3-7 mm u mężczyzn i 4-10 mm u kobiet), leukocytozą (zwiększoną liczbą krwinek białych = leukocytów; norma to 7-8 tysięcy w 1 mm2).

Wysokie OB i leukocytoza spowodowane są stanem zapalnym skóry i stawów. Trądzik ostry jest spowodowany zakażeniem bakteryjnym ogólnym. Obok typowych bakterii trądzikowych często występuje gronkowiec złocisty.

           

Trądzik zawodowy

Pojawia się u osób permanentnie narażonych na oddziaływanie pewnych substancji chemicznych. Powstaje w wyniku zatkania porów skórnych. Zaleganie mas keratynowo-łojowych w gruczołach oraz drażniący (zapaleniotwórczy) i izolujący wpływ substancji zanieczyszczających skórę przyczynia się do wystąpienia grudek, krostek i guzków zapalnych. Do zmian dołączają się zakażenia paciorkowcami i gronkowcami, zwłaszcza po urazach mechanicznych. Trądzik zawodowy spotykany jest u ludzi pracujących w silnie zapylonych i zadymionych pomieszczeniach (np. pyłem węglowym, krzemionkowym, szklarskim, drzewnym, metalowym, murarskim). Cierpią na niego także pracownicy przemysłu petrochemicznego, warsztatów samochodowych i lakierni. Opary węglowodorów ropopochodnych, asfaltów i mas gumowych wywołują zmiany rumieniowo-grudkowe oraz guzki zapalne ropiejące, pozornie przypominające czyraki. U młodych ludzi (18-20-letnich) trądzik zawodowy często występuje równolegle z innymi rodzajami trądziku.

 

Trądzik bliznowcowy

Trądzik bliznowcowy, czyli keloidowy, łączy w sobie objawy innych trądzików, jednak jego cechą charakterystyczną jest pojawianie się od początku bliznowców (keloidów). Torbiele ropne zlewają się w skupiska, powstają przetoki ropne, które po zejściu ropy bliznowacieją nieregularnie i chaotycznie. Blizny są wypukłe (przerośnięte) lub wklęsłe. Trądzik bliznowcowy może rozwinąć się z nie leczonego trądziku ropowiczego i skupionego. Umiejscowiony jest na twarzy i szyi (karku), klatce piersiowej oraz plecach. Blizny powstają na skutek zaburzeń procesu ziarninowania i poletkowania (różnicowania) skóry, pod wpływem toksyn bakteryjnych lub wrodzonych (często genetycznie uwarunkowanych) zaburzeń syntezy kolagenu. Rozwojowi omawianego trądziku sprzyjają niedobory niektórych aminokwasów oraz zaburzenia przemian metioninowo-cholinowych.

           

Trądzik pokarmowy

Zmiany skórne tego typu (grudkowo-krostkowe i plamicze) są spowodowane obecnością w pożywieniu następujących składników:

Ø     naturalnych substancji szkodliwych (np. związki półsterydowe saponinowe, sterydy pseudohormonalne, niektóre węglowodory w żywicach i olejkach, alkaloidy, pochodne antracenu, hormony dodawane do pasz zwierząt gospodarskich);

Ø     substancji dodawanych do żywności i napojów w celu poprawienia ich właściwości (barwniki, aromaty, konserwanty), np. pochodne fenyloalaniny, ponadto aspartamy.

Ø     toksyn pochodzących z zanieczyszczeń (metale ciężkie, chlorowcopochodne węglowodorów, pierwiastki promieniotwórcze, detergenty).

Do najbardziej niebezpiecznych dla skóry toksyn, obecnych w wielu produktach spożywczych należą:

# butylohydroksytoluen i butylohydroksyanizol - odkładają się w tkance tłuszczowej i w skórze; wydzielane są przez skórę wraz z łojem;

# konserwanty: kwas propionowy, kwas sorbowy, kwas benzoesowy, metanamina, kwas mrówkowy, dwutlenek siarki - wydzielane są przez skórę wraz z potem i łojem (drażniąc ją); ponadto zwiększają przepuszczalność naczyń krwionośnych w skórze;

# mykotoksyny (np. ochratoksyny, trichoteceny, aflatoksyny), czyli jady grzybów, obecne w produktach spleśniałych (źle przechowywane warzywa i owoce).

 

                                              

Trądzik różowaty

Trądzik różowaty to zespół chorobowy pojawiający się u osób dojrzałych płciowo i fizycznie. Choroba dotyczy przede wszystkim kobiet. Występuje na skórze łojotokowej, ale może pojawić się na cerze normalnej, mieszanej i suchej. Umiejscawia się na twarzy i szyi, rzadko na plecach i dekolcie. W zależności od lokalizacji zmian można wyróżnić postać okołoustną oraz rozproszoną. Schorzenie rozwija się stopniowo, z różną szybkością, zależną od szeregu czynników zewnętrznych i wewnętrznych:

I etap: zmiany skórne mają charakter rumieniowy; przemijające i nagłe zaczerwienie skóry twarzy (pod wpływem czynników emocjonalnych, temperatury, promieniowania słonecznego, czynników chemicznych, w tym zatruć pokarmowych);

II etap: rozszerzenie naczyń krwionośnych skóry (teleangiektazje), krostki ropne, guzki zapalne, grudki;

III etap: ilość zmian krostkowo-grudkowych zwiększa się; tendencja do grupowania się zmian; gruczoły łojowe wyrodnieją,
a ich ujścia rozszerzają się; teleangiektazje z wysiękami, zmiany przerostowe (zwyrodnieniowe), np. nosa, policzków.

Dużą rolę w powstawaniu trądziku różowatego odgrywa drobny roztocz - nurzeniec, żyjący w porach skórnych gdzie żywi się łojem i keratyną. Jednocześnie jego wydaliny silnie drażnią tkankę skórną, wywołując miejscowe odczyny wysiękowo-zapalne.

Trądzik różowaty objawia się równocześnie zmianami ocznymi (zapalenie brzegów powiek, zapalenie spojówek, zapalenie rogówki), zaburzeniami ze strony układu pokarmowego (zaparcia, bóle brzucha, wzdęcia, nieżyt żołądka, nieżyt jelit, dyskinezy dróg żółciowych, choroba wrzodowa) i hormonalnego. Rozwojowi trądziku różowatego sprzyjają bakteryjne i wirusowe choroby skóry oraz błon śluzowych (jama ustna, jama nosowa, zatoki, narząd słuchu, narządy płciowe).

 

Trądzik polekowy

Ten typ trądziku spowodowany jest przez lekarstwa stosowane wewnętrznie lub zewnętrznie. Może wystąpić podczas istnienia innego typu trądziku, np. młodzieżowego, różowatego. Wówczas trudno go rozpoznać. Można jednak domniemywać, iż trądzik polekowy wystąpił, jeśli objawy trądziku innego typu znacznie się zaostrzyły.

Objawia się rozmaicie: jako twarde, czerwonawe, bolesne przy ucisku guzki zapalne, które wypełniają się płynem surowiczym lub treścią ropną (wtórne zakażenie) lub jako grudki, pęcherzyki i plamy. Po odstawieniu leku trądzik polekowy ustępuje bez pozostawienia śladu lub zaznacza się w postaci długo utrzymujących się plam i przebarwień.

Do leków mogących wywołać trądzik polekowy należą, m.in.: środki antykoncepcyjne, leki uspokajające (zawierające brom, barbiturany), preparaty jodu, żelaza, wapnia i magnezu (gdy są spożywane w dużych dawkach i bez pozostałych biopierwiastków), arechin, fenylobutazon, penicylina, piramidon (aminofenazon), pabialgin, gardan, amidochin, chinina, ditranol (cigantral), kwas salicylowy i jego pochodne, tiosiarczan sodu, preparaty aloesowe (stosowane zewnętrznie i przy skórze tłustej), metandienon (metanabol), nandrolon, oksymetolon, testosteron, betametazon, deksametazon, fludrokortyzon (cortineff), hydrokortyzon, metyloprednisolon, prednisolon (encortolon, mecortolon), prednizon (encorton), triamcynolon (polcortolon, monacort), dezoksykortyzon, beklometazon, flumetazon (lorinden), fluocynolon (flucinar). Witamina H zawarta w kosmetykach nasila zmiany trądzikowe.

Wymienione leki różnie oddziałują na skórę, wywołując zmiany trądzikowe. Czynią to przez wydzielanie się z łojem i potem - podrażniając gruczoły skórne, zwiększając przesączalność skórnych naczyń krwionośnych (wysięki, pęcherzyki), zatrzymując wodę i chlorek sodu w skórze, zmniejszając odporność miejscową na patogeny, zaburzając strukturę tkanek (spójność komórek w tkance), zakłócając naskórnikowanie, wzmagając rogowacenie i produkcję łoju, ścieńczając skórę i naskórek. Efektem wpływu kortykosteroidów fluorowanych są tak zwane teleangiektazje (rozszerzenia naczyń krwionośnych, ścieńczenie skóry) oraz trądzik sterydowy - zmiany niezmiernie oporne na leczenie. Dlatego też przestrzegam Czytelników przed samowolnym i długotrwałym stosowaniem różnego rodzaju maści i kremów zawierających hormony. Tak nieodpowiedzialne postępowanie kończy się tragedią dla skóry i tym samym całego organizmu. Ogromnym błędem jest także używanie preparatów z kortykosteroidami fluorowanymi (np. lorindeny, flucinar) do leczenia jakiegokolwiek trądziku, z czym niestety wielokrotnie się spotkałem. W dodatku tego typu preparaty zalecali lekarze (!), co jest niedopuszczalne.

Trądzik sterydowy – patrz na stronkę:

http://strony.wp.pl/wp/luskiewnik/acnes2002.htm

            Dermatoza okołoustna /dermatitis perioralis/

Odmianą trądziku polekowego sterydowego jest zapalenie okołoustne - dermatoza okołoustna /dermatitis perioralis/. Dotyczy ono okolic warg, brody i oczodołów. Zmiany mają charakter rumieniowo grudkowy i wspomnianych już teleangiektazji. Przebieg choroby jest przewlekły i zaostrza się po użyciu fluorowanej pasty do zębów. Spowodowany jest długotrwałym stosowaniem preparatów hormonalnych. Może wystąpić także podczas zażywania preparatów fluorkowych (np. Fluossen) lub nadmiernego picia wody fluorowanej. Trądzik różowaty, trądzik młodzieżowy oraz trądzik dojrzały pod wpływem fluoru mogą przejść w trądzik fluorkowy, a na skutek oddziaływania preparatów hormonalnych (sterydowych) - w trądzik sterydowy. Wreszcie przewlekłe narażenie na wpływ związków jodu, bromu i chloru (przemysł chemiczny, silnie chlorowana woda, leki) jest powodem wystąpienia trądzików, odpowiednio: jodkowego, bromowego i chlorowego. Mogą one powstawać z innych typów trądziku.

 

Trądzik kosmetyczny

Trądzik kosmetyczny dotyczy przeważnie skóry twarzy, ale może obejmować całe ciało. Wywołany jest przez niektóre, szkodliwe składniki chemiczne używanych kosmetyków, z reguły pochodzenia syntetycznego i naftowego (węglowodory ropopochodne). Należy z całą stanowczością unikać kosmetyków zawierających w swym składzie, między innymi: parafinę, wazelinę, stearynę, glikol propylenowy, dioksan, rtęć (hydrargyrum), bizmut (bismuthum), trójetanolaminę, pochodne kwasu benzoesowego (nipagina), kwas borowy, kalium iodatum, pochodne fenolu (krezole), aceton, ksylen, talk (obecnie nie zalecany ze względu na właściwości rakotwórcze), czerń brylantowa, sudan G, żółć chinolinowa, amarant tartrazyna, eozyna, rodamin, alloksan, nipabutyl, nipasol, palmitynian cetylu, cetiol, cerezyna, ozokeryt. Wymienione substancje chemiczne są powszechnie używane do produkcji kremów, maści, pomadek, pudrów, różów, tuszów, mleczek (śmietanek kosmetycznych) i balsamów.  Kosmetyki zawierające glikole, proteiny (białka, np. w formie hydrolizatów), parafiny, i sylikony wywołują lub nasilają trądzik. Białka zawarte w wielu kosmetykach są antygenem i przy zakażeniu bakteryjnym skóry (bakteriami trądzikowymi) wyzwalają dodatkowe procesy immunologiczne, nasilające stan zapalny i zmiany ropne. Wiele osób bardzo źle reaguje na białka zawarte w kosmetykach, co objawia się opuchnięciem i swędzeniem skóry, wysiękiem, zaczerwienieniem i podwyższeniem ciepłoty skóry (stan zapalny, reakcje obronne skóry na obce białko).

Kosmetyki zawierające olejki eteryczne rozmieszane detergentami nasilają zmiany trądzikowe, a  u zdrowych osób wywołują stan zapalny i ropne krosty. Szczególnie niebezpieczne dla skóry wrażliwej i trądzikowej jest mieszanka glikoli z alkoholami, detergentami, olejami mineralnymi (np. parafina) i olejkami eterycznymi równocześnie. Od razu informuję, ze takie kosmetyki wywołują silne stany zapalne skóry, zatkanie i podrażnienie gruczołów łojowych oraz apokrynowych, wyzwalają procesy ropne, sprzyjają zakażeniu bakteriami ropnymi, ponadto powodują stan zapalny prosaków i ropienie zaskórników, szczególnie tych głębinowych.

Stosowanie preparatów opartych na tanich i często niestety toksycznych (alergizujących) składnikach chemicznych (rozpuszczalniki, podłoża) prowadzi do zatkania porów skórnych i przewodów łojowych, uniemożliwiając wydzielnicze funkcje skóry. Zaburzają one procesy oddychania i odnowy skóry; prowadzą do zalegania wydzielin i wydalin w skórze, a następnie do stanów zapalnych skóry. Objawia się to grudkami, krostkami i guzkami zapalnymi, często ropiejącymi. Niskiej jakości róże, pudry, tusze, podkłady i kremy matujące są powodem powstawania zaskórników i prosaków.

Prosak to torbielak łojowy w postaci twardego, biało lub żółtawo przeświecającego tworu, z którego po przekłuciu wydostaje się biaława lub żółtawa, zbita łojowa treść, a następnie kropelka krwi lub płynu surowiczego. Najczęściej zlokalizowane są w okolicach oczu i na skroniach (ponadto na skórze narządów płciowych, klatki piersiowej i ramion).

Aby uniknąć trądziku kosmetycznego należy stosować makijaż delikatny, cienki, przy pomocy wysokiej jakości kosmetyków. Dlatego polecam dokładne zaznajamianie się ze składem chemicznym używanych preparatów i oczywiście z nazwą firmy, która dany kosmetyk produkuje. Ułatwi to trafny wybór preparatu przy kupnie. Przy wyborze kosmetyku nie należy sugerować się uwagami znajomych i ekspedientek (każdy sądzi według siebie i dla siebie). Preparat trzeba dobrać samemu, indywidualnie dla własnej skóry.

Warto też kierować się zasadą: im mniej składników w kosmetyku, tym mniejsze ryzyko wystąpienia alergii.

Konieczne jest stosowanie środków uwzględniających rodzaj posiadanej cery, posiadających odczyn pH zbliżony do naturalnego odczynu skóry (pH 5,5-6) lub neutralny.

Powinny być sporządzone z naturalnych, łatwo wchłanialnych surowców (np. podłoża: olbrot = cetaceum, lanolina, euceryna, wosk = cera alba et flava = beeswax, krzemian glinu, krzemian wapnia, lecytyna, nienasycone kwasy tłuszczowe, gelatin, agar, kaolin, amylum = skrobia, guma arabska, oleje roślinne: theobroma oil = oleum cacao, oleum rapae, oleum amygdalae = almond oil, oleum ricini, oleum lini, oleum arachidis, oleum helianthi.

Jak już wspomniano, istnieją doniesienia o rakotwórczym wpływie talku (uwodniony krzemian magnezu) na skórę, przy czym działanie to nie zależy od jego właściwości chemicznych lecz struktury. Jednakże upłynie jeszcze sporo czasu zanim producenci leków i kosmetyków zastąpią talk innym związkiem (np. skrobiami, koalinem, tlenkami metali, węglanami).

Stany zapalne skóry mogą być też wywołane substancjami zapachowymi, dlatego też trzeba unikać różów, pudrów, podkładów i kremów silnie pachnących. Funkcje zapachowe należy pozostawić wodom toaletowym, perfumom i dezodorantom.

 

 

Krosno-Gdynia-Poznań 2000-2003