Trądzik - Acne wg opisu
Prof. W.F. Zelenin, prof. N. A. Kurszakow
"Przewodnik terapeutyczny"
PZWL Warszawa 1952


Trądzik polekowy Acne medicamentosa i trądzik zawodowy Acne professionalis.

Etiologia i patogeneza.Związki bromu i jody wywołują zatrucie skóry. Ulegają w niej kumulacji. Dziegieć, nafta, mazut, ropa naftowa, chlor, rozmaite oleje działając zewnętrznie uszkadzają mieszki włosowe i gruczoły łojowe. Objawy potęgują zaburzenia układu nerwowego i przewodu pokarmowego.

Objawy. Trądzik bromowy i jodowy (Acne bromica, Acne jodica = Acne iodica) objawia się czerwonymi grudkami, krostkami jaskrawszymi i większymi niż w przebiegu trądziku pospolitego. Objawy występują głównie na twarzy i kończynach.: dłonie, powierzchnie wyprostne przedramion, łokcie, uda, golenie, brzuch.

Trądzik dziegciowy, olejowy i chlorowy rozpoczyna się od powstawania zaskórników, następnie dołączają się zaczerwienienie skóry, nacieki, zropienia. Zmiany ustępują z pozostawieniem blizn zanikowych.

Leczenie. Leczenie trądziku bromowego i jodowego polega na niezwłocznym odstawieniu przetworów bromu i jodu, podawaniu środków przeczyszczających i dużej ilości płynów. Ponadto dożylnym podawaniu 10% roztworu chlorku wapnia (10 ml dziennie).

Leczenie trądziku olejowego polega na stosowaniu ciepłych kąpieli z mydłem, maści złuszczających (z 2-3% kwasem salicylowym). Wartościowe są również naświetlania promieniami pozafiołkowymi.

 

Trądzik różowaty - Acne rosacea.

Etiologia i patogeneza. Choroba powstaje na tle zaburzeń przewodu pokarmowego (zaparcia, obniżona kwasowość soku żołądkowego, atonia żołądka, choroby wątroby), chorób sercowo- naczyniowych, układu dokrewnego (dysmenorrhoea – bolesne miesiączkowanie, zapalenie przydatków) uwarunkowanych zaburzeniami w układzie nerwowym oraz na tle zakażenia ogniskowego(adenoidy, choroby migdałków). Do zewnętrznych czynników patogenetycznych należą: długotrwały wielokrotny wpływ gorąca, chłodu, wiatru na skórę twarzy. Czynnikami usposabiającymi są: nadużywanie alkoholu, gorące napoje, palenie tytoniu. Choroba rozwija się w wieku dojrzałym, zwykle po35-40 roku życia.

Objawy. Przewlekłe rozlane zaczerwienienie skóry nosa i policzków. Na tle tego zaczerwienia rozwija się z czasem sieć rozszerzonych naczyń krwionośnych – rosacea teleangiectodes. Zmianom może towarzyszyć łojotok i powstawanie krostek. Skóra może być tłusta, błyszcząca, następnie pojawia się naciek. W cięższych przypadkach powikłaniem jest zapalenie spojówek i rogówki (keratitis rosacea).

Przebieg choroby jest długotrwały, uporczywy, zmiany szerzą się na policzki, brodę, czoło i podbródek, rzadziej na owłosioną część skóry.

Leczenie polega na usunięciu zaburzeń przewodu pokarmowego, leczeniu schorzeń jamy ustnej, w tym również próchnicy zębów. W bezsoczności lub obniżeniu kwasowości żołądkowej podawać doustnie roztwór kwasu solnego (Ac. hydrochlorici diluti) po 8 kropli na pół szklanki wody, popijać w czasie jedzenia; pankreatyna po 0,3 g 3-4 razy dziennie (popijać sodą). W zaparciu stolca – środki rozwalniające. Jeżeli nie ma przeciwwskazań ze strony przewodu pokarmowego zaleca się wewnętrznie ichtiol (w pigułkach po 0,1-0,2 na dawkę). Zalecana jest dieta jarzynowa i mleczna. Wzbronione są: alkohol, gorąca napoje i posiłki, mocna herbata, kawa. Korzystne jest odstawienie tytoniu.

Konieczne jest leczenie zaburzeń hormonalnych i chorób ginekologicznych. Doustnie podawać witaminy: B2 po 5 mg, PP po 50-100 mg 3 razy dziennie po jedzeniu, zwłaszcza w zapaleniu spojówki i rogówki.

Atebryna po 0,1 g 3 razy dziennie w ciągu 10 dni, następnie przerwa 5- dniowa; w pierwszym dniu przerwy podaje się sole przeczyszczające.

Miejscowo zaleca się przemywanie twarzy kolejno wodą gorącą i zimną (gimnastyka naczyń), z następowym smarowaniem skóry zawiesiną siarkowo-ichtiolową lub siarkowo-kamforową.

W razie nacieków stosuje się kilkakrotną skaryfikację (nacięcia skóry) specjalnym skaryfikatorem (20-30 powierzchownych nacięć na raz) z następowym stosowaniem okładów wysychających z rivanolu 1:1000. Stosuje się również naświetlanie promieniami pozafiołkowymi z kompresją oraz miejscowe i pośrednie naświetlanie promieniami granicznymi Bucky.

W celu wywołania zarośnięcia naczyń przy ich rozszerzeniach zaleca się diatermokoagulację; używa się przy tym bardzo cienkiej elektrody nie pozostawiającej blizn.

Rp. Ichthyoli 10,0

Aq. Menthae 20,0

MDS. 3 razy dziennie po 10 kropli na wodzie.

 

 

Trądzik pospolity - Acne vulgaris s. juvenilis.

Etiologia i patogeneza. Trądzik pospolity występuje przeważnie w okresie dojrzewania płciowego w związku ze wzmożoną w tym okresie czynnością gruczołów łojowych. Wskutek hiperkeratozy naskórka warstwy rogowe wypełniają i zaczopowują otwór przewodu gruczołu łojowego, sprowadzając zastój łoju. Występowaniu schorzenia sprzyjają różne czynniki wewnętrzne i zewnętrzne. Do pierwszych należą różnorodne zaburzenia hormonalne, w szczególności zaburzenia gruczołów płciowych (jajników, jąder) i tarczycy, zaburzenia przewodu pokarmowego (zaparcia dyspepsje, nieżyt jelitowy) oraz różnorodne zatrucia organizmu, w tym również samej skóry. Czynnikiem zewnętrznym jest najczęściej gronkowiec.

Objawy. Wykwity w trądziku pospolitym polegają na występowaniu zaskórników (comedones), czyli czopów łojowych tkwiących w przewodzie łojowym w postaci czarnych kropek oraz zwykłych zaskórników (białych) ropnych w postaci zapalnych czerwonych, twardych grudek stożkowatych lub półkolistych sięgających rozmiarów ziarna grochu z krostką na szczycie (acne pustulosa).

Trądzik pospolity występuje w licznych odmianach; objawy zapalne mogą być niewielkie lub ostre; wykwity mogą mieć postać twardych, dużych grudek z dużym naciekiem u podstawy i w otoczeniu – trądzik naciekowy acne indurata. Niekiedy w trądziku skupionym acne confluens występują twory guzowate, powstające wskutek łączenia się grup zaskórników ropnych, czasami powstają duże ropnie.

Zaskórniki z niewielkimi objawami zapalnymi nie pozostawiają żadnych śladów, po dużych zaskórnikach ropnych pozostają powierzchowne, niekiedy zaś głębokie blizny.

Trądzik jest najczęściej umiejscowiony na twarzy, ramionach okolicy piersiowej, grzbiecie. Trądzikowi pospolitemu najczęściej towarzyszy łojotok.

Przebieg jest długotrwały, uporczywy. Choroba ustępuje zwykle około 20-25 roku życia. W trądziku naciekowym i zgorzelinowym rokowanie jest poważniejsze.

Leczenie – ogólne w zależności od ogólnej choroby podstawowej; uregulowanie czynności przewodu pokarmowego; leczenie zaparć stolca (sulfur depuratum po 0,5 g 3 razy dziennie, pulvis Liquritiae compositus po 1 łyżce; wody zdrojowe bogate w siarczany, np. magnezu). Dieta polegająca na ograniczeniu mięsa, tłuszczu, soli, przypraw korzennych; napoje alkoholowe wzbronione. W zaburzeniach hormonalnych – odpowiednie leczenie. W niedokrwistości – przetwory żelaza, witaminy, preparaty arsenu. Witaminoterapia – głownie witamina A i zespół witamin B: witamina B2 5 mg, B1 20 mg, PP 50-100 mg, 3 razy dziennie 15-20 minut po jedzeniu w ciągu miesiąca.

Autohemoterapia wg ogólnego schematu: od 5-10 ml co 1-2 dni, ogółem 4-5 wstrzyknięć. W postaciach uporczywych, zwłaszcza w trądziku naciekowym i ropowiczym, zaleca się wstrzykiwanie wielowartościowej szczepionki gronkowcowej lub autoszczepionki – podskórnie lub śródskórnie od 0,2-1 ml zwiększając każdorazowo dawkę o 0,1-0,2 ml z przerwami 2-3-dniowymi, ogółem 8-10 wstrzyknięć. Przesącz hodowli gronkowców wstrzykuje się głównie śródskórnie, zaczynając od 0,1 do 1 ml, z przerwami 3-4-dniowymi, ogółem 6-10 wstrzyknięć.

Jeżeli nie ma podrażnienia skóry stosuje się mycie skóry ciepłą lub gorącą wodą z mydłem (dla dzieci lub glicerynowym); w razie objawów podrażnienia – mycie ciepłą wodą z płatkami migdałowymi (zagotować łyżkę stołową płatków migdałowych w 2 szklankach wody; płatki migdałów są obecnie dostępne w sklepach spożywczych – przyp.). Jeżeli skóra jest sucha – mycie bez mydła ciepłą wodą z dodatkiem mleka (pół szklanki mleka na 1 l wody). Na noc – smarowanie pastami zawierającymi kwas salicylowy, rezorcynę, ichtiol, później maścią siarkową lub rtęciową o stężeniu wzrastającym. Jeżeli skóra jest sucha lub, gdy maści są źle tolerowane stosuje się te same substancje w formie zawiesin. Rano po umyciu skóry ciepłą wodą stosuje się przecieranie 1-2% spirytusem salicylowym, rezorcynowym lub oczyszczoną benzyną (ta ostatnia jest dostępna do dziś w aptekach, oficjalnie do zmywania plastrów leczniczych – przyp.).

W postaciach uporczywych z naciekami stosuje się maści złuszczające. W przypadkach dużych nacieków korzystne działanie wywiera plaster salicylowy lub rtęciowy na płótnie w celu rozmiękczenia nacieku (np. plaster: kwasu salicylowego 2-5%, mydła potasowego 5-10%, ichtiolu 5-10%, wymieszać).

W razie objawów silnego podrażnienia skóry – okłady, wilgotne opatrunki z 3% kwasu borowego, 1-2% rezorcyny lub 1% liquoris aluminii acetici (octan glinu, altacet - przyp.), następnie ung. diachylon, maść borno-bizmutowa.

Krosty i ropnie otwiera się skalpelem. Na twarz stosuje się kąpiele parowe (nad otwartym czajnikiem z wrzącą wodą, okryć się ręcznikiem, zachować ostrożność), z następowym nakłuwaniem krostek i wyciskaniem czarnych zaskórników.

Dobre wyniki daje czasem naświetlanie promieniami pozafiołkowymi w dawkach stopniowo wrastających do dawki rumieniowej (2 naświetlania w tygodniu, ogółem 10-12 naświetlań).

W przypadku wykwitów krostkowych – jonogalwanizacja z 2% wodnym roztworem siarczanu miedzi  (sol. 2% cuprii sulfurici) 15 mA w ciągu 20 minut, co drugi dzień.

Głębokie nacieki naświetla się promieniami rentgenowskimi.

 

Rp. Acidi salicylici

Resorcini aa 0,4-0,6

Pasta zinci 20,0

M.f. pasta na skórę

 

Rp. Ichthyoli

Sulfuris praecipitati aa 1,0-2,0

Pastae zinci 20,0

M.f. unguentum (maść)

 

Rp. Ichthyoli 5,0-10,0

Sulfuris praecipitati 6,0-10,0

Camphorae tritae

Gummi arabici aa 3,0

Aq. calcis 100,0

MDS. Zewnętrznie. Wstrząsnąć przed użyciem.

 

Rp. Resorcini 0,8

Sulfuris praecipitati 2,0-4,0

Zinci oxydati

Amyli tritici aa 8,0

Vaselini 20,0

M.f. unguentum.

 

Rp. Ichthyoli 5,0

Sulfuris praecipitati 10,0

Zinci oxydati

Talci veneti aa 20,0

Glycerini

Spiritus vini rect. aa 10,0

Aq. destill. ad 100,0

MDS. Zewnętrznie. Przed użyciem wstrząsnąć.

Objaśnienia:

Acidum salicylicum - kwas salicylowy, kwas o-hydroksybenzoesowy, biały krystaliczny proszek lub igiełki o temperaturze topn. 158 stopni C; łatwo rozpuszczalny w alkoholach i eterze. Praktycznie nierozpuszczalny w wodzie. Zastosowany zewnętrznie w stężeniu do 1% działa rozmiękczająco na naskórek (keratoplastycznie), w większych stężeniach ponad 2% działa złuszczająco (keratolitycznie). Silnie złuszcza w stężeniu 10-15%, przyżegająco w stężeniu 20-25%. Ponadto posiada właściwości przeciwzapalne, odkażające, przeciwroztoczowe, antybakteryjne i przeciwgrzybicze. Hamuje wydzielanie łoju, rozjaśnia skórę. Regularnie stosowany udrażnia ujścia gruczołów łojowych i mieszków włosowych, zapobiegając powstawaniu zaskórników. Przyśpiesza zasychanie pęcherzyków, krostek i grudek. Ulega wchłonięciu w skórę i dzięki temu działa również przeciwbólowo. Najbardziej popularnymi formami dermatologicznymi są roztwory alkoholowe kwasu salicylowego 1-5%, pasty, zasypki i maście 2-5%, roztwory glicerynowo-etanolowe 15-20-25% do usuwania brodawek i odcisków (nagniotki) oraz modzeli, rzadziej kłykcin. Spirytus salicylowy 2-3% jest powszechnie stosowany w kosmetyce do dezynfekowania skóry. Jest składnikiem popularnej pasty Lassara (Lassar Paste, Pasta Lassari): kwas salicylowy 2%, tlenek cynku 25%, skrobia pszeniczna 25%, wazelina żółta 48%. Pasta Lassara działa przeciwzapalnie, wysuszająco, keratolitycznie, keratoplastycznie i antyseptycznie.

Jeszcze na początku XX wieku, zanim wprowadzono i bardziej rozpowszechniono estry i sole kwasu salicylowego (salicylany) mniej drażniące błony śluzowe podawano doustnie czysty kwas salicylowy z dodatkiem środków osłaniających śluzówkę (np. skrobia, cukry) jako lek przeciwbólowy, przeciwgorączkowy, przeciwzapalny, przeciwreumatyczny, antyseptyczny i napotny w dawce 250-500-1000 mg kilka razy dziennie (maksymalnie w ciągu doby 5 g). Mniej drażniącymi formami, które zastąpiły czysty kwas salicylowy w doustnym stosowaniu, były między innymi: salicylan sodu, salicylan choliny, salicylamid (amid kwasu salicylowego), kwas acetylosalicylowy.

Resorcinum - rezorcyna, 1,3-dihydroksybenzen, rezorcynol, resorcinol, rezorcinol - kryształki (obecnie rzadko spotykam tę formę) lub płatki o silnym charakterystycznym zapachu (trochę mi przypomina nawóz koński) i słodkawo-drażniącym smaku, ciemniejące (różowienie, potem brunatnienie i czernienie) na świetle. Dobrze rozpuszczają się w wodzie i alkoholach. Jest to silny środek bakteriobójczy (jak wszystkie fenole) i ściągający. Hamuje wydzielanie łoju. Udrażnia ujścia gruczołów łojowych i mieszków włosowych, wygładza drobne wgłębienia i blizny potrądzikowe, usuwa przebarwienia. W małych stężeniach (1-5%) działa keratoplastycznie (rozmiękczająco na naskórek), w większych 5-15% umiarkowanie keratolitycznie, 16-20-25% silnie keratolitycznie, w stężeniu 40% przyżegająco (pasta rezorcynowa). Od dawna najbardziej popularnymi formami rezorcyny były: roztwory alkoholowe na etanolu lub propanolu 0,5-1-2-3-5%, rzadziej 10-15%, maści i pasty 5-15%, rzadziej 2%. Do połowy XX wieku w niektórych krajach rezorcynę podawano doustnie jako środek odkażający (choroby pasożytnicze, infekcje bakteryjne, nieżyt jelit i żołądka), w dawce 300-500-1000 mg, najczęściej w opłatakach, rzadziej w wodnym roztworze z zdodatkiem syropu pomarańczowego (nieżyt żołądka). 2-5% roztwory służyły do szprycowania przy rzeżączce (tryper). Maść 10% przy liszaju łuskowatym. 3% roztwory w wodzie destylowanej do płukania pęcherza moczowego przy stanach zapalnych i infekcjach, ponadto do płukania żołądka przy zakażeniu. Rezorcyna jest skuteczna w leczeniu trądziku i wyprysków, pomimo to w wielu krajach nie stosowana, uważana za środek przestarzały i szkodliwy. Rezorcyna zastosowana na duże powierzchnie skóry ulega wchłonięciu do krwiobiegu i może wywołać zatrucie typowe dla fenoli. Stosowana jednak miejscowo i rozsądnie jest bezpieczna. Zresztą w niektórych krajach (np. w Szwajcarii, Niemczech) są nadal dostępne preparaty rezorcynowe. Rezorcyna jest także wykorzystywana do peelingu we współczesnej kosmetologii.

Pasta zinci - pasta cynkowa, biaława gęsta (ciastowata) masa zawierająca: tlenek cynku - Zinc oxide 25%, skrobię pszeniczną - Amylum tritici 25% i wazelinę żółtą lub białą - Vaselinum flavum seu Vaselinum album 50%. Pasta cynkowa działa antyseptycznie, lekko keratolitycznie, ściągająco i osłaniająco. Zmniejsza obrzęk, zaczerwienienie i ból. Wywiera wpływ przeciwzapalny. Jest dostępna do dziś w aptekach bez recepty.

Zincum oxydatum, Zinc oxide - tlenek cynku, biel cynkowa, Flores Zinci - biały lub szarawy proszek, nierozpuszczalny w wodzie, rozpuszczający się w kwasie solnym stężonym. Składnik zasypek, past, maści i zawiesin o działaniu osłaniającym, ściągającym, przeciwzapalnym, antyseptycznym, a w wyższych stężeniach keratolitycznym.
Dawniej podawany również doustnie jako lek przeciwepileptyczny i przeciwbiegunkowy w dawce 50-180 mg 2-3 razy dziennie. Po podaniu doustnym działa ściągająco, przeciwbiegunkowo i antyseptycznie. Obecnie podawany wewnętrznie tylko zwierzętom jako środek przeciwbiegunkowy i przeciwnieżytowy.

M.f. - misce fiat - zmieszaj, niech będzie, np. pasta.

Ichtiol, Ichthyol, Ammonium sulfoichthyolicum, ammonium sulfoichtyolicum, Ammonium sulfobituminicum, sulfobituminian amonowy - ciemnobrunatna  lub brunatnoczerwona ciecz lub masa o charakterystycznym zapachu i smaku, rozpuszczalna w wodzie. Zawiera około 7,5% siarki. Otrztymywana z oleju będącego produktem suchej destylacji łupków bitymicznych. Olej taki poddawany jest sulfonowaniu, a następnie zobojętnieniu amoniakiem. Działa odkażająco i pobudzająco na krążenie po podaniu doustnym. Zastosowany na skórę pobudza krążenie skórne (efekt rozgrzania), działa przeciwzapalnie, przeciwropnie, przeciwświądowo i antyseptycznie. Zmniejsza obrzęk i ból. Przyśpiesza dojrzewanie ropni i ustępowanie ropy z nacieków. Doustnie podawano ichtiol (150-200 mg kilka razy dziennie, w pigułkach) mniej więcej do połowy XX wieku przy zakażeniach i stanach zapalnych układu oddechowego (także gruźlicy), osłabieniu układu krążenia, zakażeniach układu pokarmowego, rozrodczego (np. przy zapaleniu pochwy miejscowo roztwór 10% w glicerynie) i moczowego oraz skóry (trądzik, wypryski, czyraki, łojotokowe zapalenie skóry, łuszczyca). Ponadto jako lek przeciwreumatyczny (doustnie i miejscowo w formie roztworu spirytusowego 40%). Obecnie wchodzi w skład jedynie środków dermatologicznych: past, maści, zawiesin i roztworów, najczęściej 5-10-15-20%.

Amylum tritici (Wheat starch) - skrobia pszeniczna - zastosowana na skórę działa wysuszająco i powlekająco, w stanie wilgotnym - rozmiękczająco na naskórek. Składnik maści, past, zawiesin i zasypek. Jako nośnik dla substancji leczniczych. Po podaniu doustnym - powlekająco i łagodząco na błony śluzowe (krochmal) - 1-2 łyżeczki zmieszac z niewielką ilością zimnej wody, potem dodać filiżankę gorącej wody, uzyskany kleik wypić przy wrzodach i nieżytach. Okłady z krochmalu na skórę przy obrzękach, silnym zrogowaceniu naskórka, stanach zapalnych, podrażnieniach. Ponadto okłady z gęstego krochmalu w celu złagodzenia objawów podrażnienia skóry po zastosowaniu środków złuszczających. Podobne właściwosci posiada skrobia ziemniaczana Amylum solani (Potato starch).

Gummi arabicum - guma arabska, gummi Acaciae, dawniej znana w lecznictwie również pod nazwą gummi mimosae i gummi africanum - wydzielina pozyskiwanan z drzewa Acacia senegal Willd. z rodziny Mimosaceae. Zawiera arabinę, czyli arabinian wapnia, potasu i magnezu (sole kwasu arabinowego). Działa osłaniająco na błony śluzowe i skórę, przeciwzapalnie i łagodząco. Ułatwia uzyskiwanie zawiesin i emulsji leczniczych. ma postać bezbarwnych, żółtawych lub żółtych kawałków lub granulek. Rozpuszcza się w równej częsci wody, formując przezroczysty, lepki kleik. Dawniej w postaci mixturae gummosae (15 części gumy arabskiej, 15 części cukru, 170 części wody)  doustnie - jako środek powlekający przy stanach zapalnych i owrzodzeniach żołądka i jelit, ponadto przy stanach zapalnych (podrażnieniach) jamy ustnej i gardła.

Acidum hydrochloricum dilutum - rozcieńczony kwas solny, 10%. Kwas solny jest naturalnym składnikiem soku żołądkowego, warunkującym działanie pepsyny. W żołądku kwas solny wytwarzany jest przez komórki okładzinowe. pH soku żoładkowego wynosi ok. 1,0. Kwas solny umożliwia trawienie białek. Dodatkowo niszczy wiele mikroorganizmów chorobotwórczych dostających się do przewodu pokarmowego wraz z pożywieniem. Stosowany doustnie przy zaniku błony śluzowej żołądka, niedostatecznym wydzielaniu kwasu solnego (niedokwaśność), przy niestrawności białek, przy braku apetytu. Doustnie można przyjmować 5-10 kropli kwasu solnego 10% w połowie szklanki wody, przed lub po jedzeniu. Czasem zaleca się 2-5 ml kwasu solnego 10% w 200 ml zimnej wody do picia przez słomkę w trakcie jedzenia. Niedokwaśność soku żołądkowego powoduje zaburzenia trawienne, niekorzystnie wpływające na stan skóry.

Talcum, talk, łojek, krzemian magnezu, steatyt, kamień mydlany, garnkowiec - biały lub szary proszek, miałki, tłusty w dotyku. Zastosowany na skórę działa osuszająco, osłaniająco, abosrbująco wobec wydzielin skóry. Składnik zasypek, past, zawiesin, Ponadto jako substancja poślizgowa i antyzbrylająca, np. do obtaczania pigułek i granulatów. Strukturalnie to kryształy tabliczkowe.


Zachowanie się talku w mieszaninie z substancją leczniczą
(do sporządzenia schematu wykorzystano materiały M. Hubbe: http://www4.ncsu.edu/~hubbe/)

 

Sulfur - siarka. W lecznictwie stosowano kilka form siarki:
1. Sulfur praecipitatum (lac sulfuris), siarka strącona, strąt siarki, mleko siarkowe, mleko siarczane - amorficzny, miałki, żółtawy lub biały proszek o słabym lub bez zapachu. Rozpuszcza się w gorących olejach. Doustnie podawano 1 g siarki jako środek odkażający jelita, przeciwpasożytniczy i przeczyszczający. W jelitach ulega rozkładowi do siarkowodoru i zasadowych siarczków, drażni błonę śluzową, wzmaga wydzielanie soków trawiennych i pobudza ruchy robaczkowe (perystaltyczne) jelit. Zewnętrznie w formie past, maści, zasypek, zawiesin 1-10% jako środek przeciwłojotokowy, odkażający, przeciwpasożytniczy (świerzb, nużyca), przeciwgrzybiczy, złuszczający i poprawiający krążenie krwi w skórze. Złuszczanie jest spowodowane działaniem keratoplastycznym (rozmiękczającym), a następnie redukującym (odtleniającym) naskórek.
2. Sulfur sublimatum (flores sulfuris) - kwiat siarczany, kwiat siarkowy - krystaliczny żółty proszek o zapachu siarki. Rozpuszczalny w gorących olejach. Zewnętrznie stosowany w formie maści i past 20% w leczeniu chorób pasożytniczych, wyprysków, trądziku, wyprzeń, łuszczycy, liszajów i łojotoku.
3. Sulfur sublimatum depuratum  = Sulfur lotum - sublimat siarki oczyszczony - drobnokrystaliczny, żółty proszek, bez zapachu. Podawany był wewnętrznie w dawkach 1 g (4-8 g dziennie) jako środek wykrztuśny, przeczyszczający i odkażający (bakteriobójczy, przeciwpasożytniczy). Zewnętrznie zastosowana posiada te same właściwości co siarka strącona.
Unguentum sulfuratum - Sulphur ointment - maść siarkowa zawiera 3% siarki i 7% smalcu wieprzowego. Smalec ułatwia wnikanie siarki w skórę.

Camphora - kamfora, krystaliczny proszek ulegający sublimacji (wietrzeniu) o kamforowym smaku i zapachu. Łatwo rozpuszczalna w olejach, alkoholach i eterach. Praktycznie nierozpuszczalna w wodzie. Rozcierana z niewielką ilością alkoholu lub eteru przeistacza się w proszek, który nazwano w farmacji Camphora trita. Dawniej szeroko stosowana do wewnątrz (pozajelitowo, doustnie) i zewnętrznie.

Kamfora podana wenętrznie pobudza ośrodek naczynioruchowy. Na serce zdrowe w dawkach leczniczych nie wywiera większego działania. W przypadku osłabienia serca, wzmaga jego kurczliwość i przyspiesza skurcze mięśnia sercowego. Rozszerza naczynia wieńcowe, zwieksza pobudliwość układu bodźcowo-przewodzącego serca. Poraża mięsnie gładkie, powodując ich rozkurcz - rozszerzenie oskrzeli i oskrzelików, ustąpienie skurczów mięśni gładkich przewodu pokarmowego i moczowego. Wzmaga wydzielanie moczu poprzez rozszerzanie naczyń nerkowych i zwiększanie przepuszczalności śródbłonków w kłęnuszkach nerkowych. Kamfora pobudza ośrodkowy układ nerwowy, zwłaszcza korę mózgową. Zwiększa aktywnośc ruchową, przyśpiesza procesy kojarzenia. Zwiększa wrażliwość ośrodka oddechowego na dwutlenek węgla, przez co pobudza wentylację płuc. Kamforę stosowano w przewlekłych niedomogach ośrodka oddechowego i naczynioruchowego, w zatruciach narkotykami, osłabieniu serca w przebiegu chorób zakaźnych. Camphora trita podawano w dawce 50-300 mg doustnie. Pozajelitowo 20-25% sterylne roztwory olejowe kamfory (Oleum camphoratum steril.) w dawce 1-2 ml kilka razy dziennie.
Kamfora zastosowana zewnętrznie pobudza krążenie skórne, zwęża rozszerzone naczynia włosowate, a rozkurcza zwężone naczynia skórne (stąd korzystny wpływ na skórę z trądzikiem różowatym), działa przeciwświądowo, znieczulająco, przeciwbólowo i odkażająco. Stosowana w formie spirytusu kamforowego Spiritus camphoratus 5-10%, olejku kamforowego Oleum camphoratum 10-20%, mazideł, zawiesin z innymi substancjami leczniczymi, past, rzadziej zasypek. Olejek i spirytus kamforowy wcierano w skórę przy stłuczeniach, bólach mięśni, stawów, przy przeziebieniach, zmarznięciu, odmrożeniach. Ponadto spirytus kamforowy do przemywania skóry w celu jej oczyszczenia i odkażenia. Kamfora przyspiesza ustepowanie zmian ropnych i nacieków zapalnych, hamuje rozwój bakterii ropnych. Wcierana w klatkę piersiową, jak i podawana doustnie ułatwia oczyszczanie błon śluzowych układu oddechowego. Podawana na skórę równoczesnie z innymi lekami - ułatwia ich wnikanie w skórę. Wcierana w duże powierzchnie skóry pobudza krążenie krwi i przyśpiesza rozmieszczenie leków w organizmie podanych doustnie.

 
Kamfora

Aqua Calcis - woda wapienna (calcaria caustica soluta). W XIX i na poczatku XX wieku wodę wapienna sporządzano poprzez zalanie 1 części wapna czystego, świeżo palonego 30 częściami wody destylowanej. Otrzymywano w ten sposób przeźroczystą, bezbarwna ciecz o działaniu ściągającym i neutralizującym kwasy. Taka wodę stosowano zewnetrznie do okładów (przymoczek) przy oparzeniach z olejem lnianym (linimentum calcarium), przy eczema (wypryskach), trądziku, do płukania gardła przy stanach zapalnych i zgadze. Woda wapienna posiada właściwości antyseptyczne, przeciwwysiekowe i przeciwzapalne. Hamuje wydzielanie łoju. Bardzo korzystnie wpływa na cerę trądzikowa, zwłaszcza z trądzikiem różowatym.
Wg nowszych przepisów, np. Farmakopei Polskiej III woda wapienna powinna się cechować okreslona zawartością wodorotlenku wapnia Ca(OH)2 - nie mniej niż 0,15 i nie więcej niż 0,17%.
Przygotowanie: tlenek wapnia Calcium oxydatum 1 część; woda destylowana Aqua destillata 166 części. Tlenek wapnia zlasować 5 częściami wody, spłukac do flaszki 50 częsciami wody i po zakorkowaniu butelki mocno skłócic. Po odstaniu się mieszaniny zlać ciecz znad osadu i odrzucić. Do butelki z osadem nalać 100 części wody, mieszaninę wykłócać przez parę minut i pozostawić w szczelnie zakorkownej butelce. Wody wapiennej utworzonej w butelce po odstaniu się mieszaniny nie należy przelewać do innego naczynia, lecz w razie potrzeby zlewać znad osadu i sączyć. Woda wapienna jest to bezbarwna, przezroczysta, bezwonna ciecz o słabo ługowatym smaku; odczyn posiada mocno zasadowy. Wodę wapienną nalezy przechowywać w szczelnie zamknietych butelkach. Pod względem chemicznym jest to nasycony roztwór wodorotlenku wapnia. Pochłania dwutlenek węgla z powietrza, przez co mętnieje (powstaje wóczas węglan wapnia).
Wg najnowszej Farmakopei Polskiej VI: zmieszać 1 g tlenku wapnia w parownicy z 5 ml wody, do utworzenia równomiernej papki, spłukać ją do naczynia ze 100 ml wody, zmieszać i pozostawić w zamkniętym naczyniu do odstania. Przezroczysty płyn zlać znad osadu i odrzucić. Osad zalać ponownie 100 ml wody, zmieszać dokładnie i pozostawić w zamknięciu do odstania.
Wodę wapienną przechowuje się nad osadem, zlewając ją i sącząc na krótko przed użyciem.

Aqua destillata - woda destylowana.

Spiritus vini rectificatissimus - spirytus (alkohol etylowy) oczyszczony 90%.

Spiritus vini rectificatus - spirytus czysty 70%, dawniej: spirytus winny czysty 70%.

Aqua menthae - woda miętowa - jedna z wielu wód aromatycznych, stosowanych niegdyś bardzo powszechnie w kosmetologii i medycynie. W celu jej przygotowania należy rozetrzeć w moździerzu olejek eteryczny miętowy z takiem w proporcji 1:10 (1 część olejku na 10 części talku). Następnie energicznie zmieszać całość ze świeżo przegotowaną, ostudzoną (temperatura 40-50 stopni C) wodą w stosunku 1:1000. Wytrząsac kilkakrotnie po 10 minut, następnie zawiesinę przesączyć. Utraconą w czasie przygotowania wodę nalezy uzupełnić do przepisanej ilości.
Nieoficjalnym, szybszym przepisem na uzyskanie wody aromatycznej jest zmieszanie olejku z ciepłą wodą w proporcji 1:1000, przy czym przed wlaniem olejku do wody należy go rozmieszać ze spirytusem 96-98% w proporcji 1:10. Następnie wykłócać mieszaninę 3 razy po 2-3 minuty, przesączyć.