Antybiotyki jako leki i stymulatory wzrostu

 Home  Charakterystyka wybranych antybiotyków  Alternatywy dla ASW  Linki  Cool Sites
 
Achromycyna
Amikacyna
Bacytracyna
Chloramfenikol
Chlorotetracyklina
Cykloseryna
Dawercyna
Doksycyklina
Erytromycyna
Flawomycyna
Gentamycyna
Gramicydyna
Linkomycyna
Metacyklina
Minocyklina
Neomycyna
Nowobiocyna
Oksytetracyklina
Oleandomycyna
Penicylina
Polimiksyna
Rolitetracyklina
Ryfampicyna
Tetracykliny
Tylozyna
Wankomycyna
Wirginiamycyna

Penicylina

Penicylina jest wytwarzana przez Penicillium notatum i Penicillium chrysogenum. Obecnie są stosowane rozmaite rodzaje penicyliny:

  1. Penicylina krystaliczna
  2. Penicylina prokainowa
  3. Penicylina benzatynowa
  4. Penicylina V (fenoksymetylopenicylina)
  5. Fenetycylina
  6. Propicylina
  7. Metycylina
  8. Mecylinam
  9. Piwmecylinam
  10. Oksacylina
  11. Kloksacylina
  12. Dikloksacylina
  13. Flukloksacylina
  14. Ampicylina
  15. Bekampicylina
  16. Piwampicylina
  17. Amoksycylina
  18. Azlocylina
  19. Mezlocylina
  20. Piperacylina
  21. Karbenicylina
  22. Tikarcylina
  23. Nafcylina
  24. Temocylina

Penicylina działa bakteriobójczo i bakteriostatycznie. Hamuje wbudowywanie kwasu N-acetylomuraminowego do ściany komórkowej. Ponadto wywołuje lizę (rozpad) ściany komórkowej.

Penicylina działa na bakterie Gram-dodatnie Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes, Streptococcus pneumoniae (coraz więcej szczepów jest opornych), Streptococcus viridans (coraz więcej szczepów jest opornych), Streptococcus anaerobius, Actinomices bovis, Clostridium tetani, Clostridium welchii, Clostridium septicum, Clostridium oedematiens, Bacillus anthracis, Corynebacterium diphtheriae; ponadto na niektóre Gram-ujemne (Neisseria meningitidis, Neisseria gonorrhoeae (istnieją szczepy oporne), Treponema pallidum, Treponema recurrens, Haemophilus Ducreyi). Na penicylinę są wrażliwe również Actinomyces israeli, Erysipelothrix rhusiopathiae, Leptospira, Listeria monocytogenes, Spirillum minor, Streptobacillus maniliformis.

Penicylina nie działa na Proteus, Brucella, Mycobacterium, Pasteurella, Pseudomonas, Vibrio, Klebsiella, Escherichia coli, mikoplazmy, wirusy, riketsje.

Czysta penicylina podana doustnie ulega dezaktywacji. Oporność na penicylinę powstaje w wyniku wytworzenia przez szczepy bakteryjne enzymy penicylinazy (beta-latktamaza), który inaktywuje penicylinę. Penicylinazę wytwarzają np. gronkowce złociste. Beta-laktamaza rozkłada penicylinę do kwasu penicylinowego i kwasu penicylenowego, które nie wykazują już właściwości antybakteryjnych.

Penicylina jest wykorzystywana w leczeniu zapalenia meningokokowego opon mózgowych, ostrego i przewlekłego zapalenia migdałków, anginy, infekcji górnych dróg oddechowych, zapalenia płuc (płatowego, odoskrzelowego), rozstrzenia oskrzeli, ropni płuc; ropnych schorzeń jamy brzusznej; ostrego i podostrego zapalenia wsierdzia, posocznicy; ostrej choroby reumatycznej; kiły, rzeżączki, róży, różycy, promienicy, wąglika, płonicy. Od samego początku penicylina jest również stosowana w leczeniu zakażonych ran, zapalenia szpiku, zakażeń połogowych, zapalenia otrzewnej i zapalenia dróg moczowych. Ponadto osłonowo w chirurgii.

1 jednostka międzynarodowa penicyliny odpowiada 0,6 mg penicyliny krystalicznej w stosunku do wzorcowego szczepu gronkowca złocistego.

Penicylinę stosuje się miejscowo, pozajelitowo, dolędźwiowo, rzadko doustnie (z uwagi na unieczynnienie w żołądku).

Z tego względu, że penicylina jest szybko wydalana przez nerki, wprowadzono do lecznictwa Caronamid – substancję utrudniającą wydalanie penicyliny z ustroju. Caronamid podawano doustnie; w latach późniejszych po wprowadzeniu nowych form chemicznych penicyliny zaniechano stosowania Caronamidu.

Wkrótce po wprowadzeniu penicyliny krystalicznej do lecznictwa, stosowano ją w dawce 100.000-300.000/dziennie, w latach 50 XX wieku w dawce 300.000-500.000 jednostek dziennie pozajelitowo, co 3 godziny (roztwory wodne) lub 2 razy dziennie (roztwory olejowe, powoli przenikające do krwi z miejsca wstrzyknięcia). W latach siedemdziesiątych dawki penicyliny były już wyższe: 600.000-1.500.000 jednostek dziennie, w dawkach podzielonych co 4-6 godzin. Opisywano przypadki podawania skutecznych dawek penicyliny wynoszących kilka, a nawet 20 mln. Jednostek dziennie.

W latach 80 i 90 XX wieku zalecano już dawki 900.000-2.400.000 jednostek dziennie penicyliny krystalicznej, co 4-6 godzin.

Miejscowo stosowano penicylinę w postaci maści zawierającej 500-1000 jednostek na 1 gram podłoża (wazelina+lanolina) – w leczeniu ran, w okulistyce; ponadto w postaci kropli, zasypek (sól wapniowa penicyliny) i tabletek do ssania (jama ustna, gardło, przełyk).

Penicylina to cykliczny dipeptyd – kwas 6-aminopenicylanowy. Różne pochodne kwasu 6-aminopenicylanowego (różne podstawniki przy grupie amidowej i karboksylowej) wykazują różną siłę i zakres działania przeciwbakteryjnego, rozmaitą kwaso- i penicylinazostabilność, np.:

  • fenoksymetyl – penicylina V – jest kwasostabilna, nie działa na bakterie Gram-ujemne.

  • aminobenzyl – ampicylina – jest kwasostabilna, w przeciwieństwie do penicyliny krystalicznej; działa na bakterie Gram dodatnie i Gram ujemne.

  • karboksybenzyl – karbenicylina – działa silniej na bakterie Gram-ujemne niż penicylina krystaliczna, ale słabiej na bakterie Gram-dodatnie.

  • dwumetoksyfenyl – metycylina – jest bardziej odporna na penicylinazę, ale działa słabiej przeciwbakteryjnie na bakterie Gram-dodatnie i nie działa na bakterie Gram-ujemne.

  • metylofenyloizoksazolil lub metylochlorofenyloizoksazolil – oksacylina, kloksacylina – są bardziej kwasostabilne od penicyliny krystalicznej i bardziej odporne na penicylinazę, ale działają słabiej przeciwbakteryjnie, maja mniejsze spektrum działania przeciwbakteryjnego i nie działają na bakterie Gram – ujemne.

Penicylina prokainowa (Penicillinum procainicum) – połączenie penicyliny z prokainą, która spowalnia wchłanianie penicyliny z miejsca wstrzyknięcia. Penicylina prokainowa zastąpiła penicylinę oleistą (Penicillinum in oleum), czyli roztwór olejowy penicyliny z dodatkiem wosku i prokainy, które przedłużały czas wchłaniania penicyliny z miejsca wstrzyknięcia.

Penicyliny mają właściwości antygenowe i mogą wywołać uczulenie, a nawet wstrząs anafilaktyczny ze zgonem włącznie. Dlatego przed podaniem penicyliny przeprowadzane są próby uczuleniowe:

1. Próba śródskórna – 0,1-0,2 ml roztworu penicyliny z 400-10.000 j.m./ml – podać śródskórnie. Po 20 minutach a obrzęk, zaczerwienienie a uczulenie na penicylinę.

2. Próba z Testarpenem (antygen penicylinowy) – 0,1 ml roztworu Testarpen podać śródskórnie. Po 60 minutach a jeśli grudka obrzękowe jest większa niż 1 cm a uczulenie na penicylinę.


Penicillin-V-Kalium 

 


Wzory strukturalne penicylin oraz beta-laktamazy (penicylinazy)
źródło obrazka:
http://www.biosite.dk

 
Dokument chroniony prawami autorskimi
dr Henryk Różański
Poznań 2005