Ziarnopłon wiosenny – Ranunculus ficaria L. (Ficaria verna Huds.)
rodzina: jaskrowate – Ranunculaceae


Opis botaniczny

Jest to pospolita roślina wieloletnia o łodydze płożącej i podnoszącej się; kwitnie wczesną wiosną, w marcu i w kwietniu; rośnie w lasach, parkach, sadach, zaroślach drzewiastych nadrzecznych, rzadziej na otwartych przestrzeniach; korzenie posiadają spichrzowe (magazynujące), wałeczkowate bulwki, wypełnione materiałami zapasowymi. Kwiaty są żółte, 3-działkowe, z 8-12 płatkami. Liście sercowate, lśniące, brzegiem karbowane. Owocem jest niełupka.


Ziarnopłon wiosenny - Ficaria verna L.
(Dolina Lubatówki; Krosno-Suchodół, kwiecień 1991 r.)

Surowiec

Surowcem jest ziele – Herba Ficariae, zbierane przed i na początku kwitnienia. Stosowane jest ziele świeże oraz suche. Najcenniejsze jest ziele świeże z pierwszymi kwiatami.

Składniki główne

Ziele zawiera flawonoidy (witeksyna, kwercetyna, kemferol), glikozyd laktonowy – ranunkulinę z aglikonami: anemonina i protoanemonina C5H4O2; antocyjany, kwasy organiczne, saponiny triterpenowe, olejek eteryczny. LD50 dla protoanemoniny wynosi 150-190 mg/kg.




Działanie, zastosowanie i dawkowanie

Wymienione wyżej glikozydy laktonowe należą do fitoncydów, czyli substancji antybiotycznych wytwarzanych przez rośliny wyższe. Posiadają właściwości przeciwwirusowe, przeciwbakteryjne, pierwotniakobójcze i fungistatyczne. Wyjaśnia więc to dawne zastosowanie jaskrów (pokrewnych ziarnopłonowi) w leczeniu gruźlicy.

Należy tutaj powiedzieć, że anemonina i protoanemonina należą do substancji drażniących skórę i błony śluzowe. Mogą wywołać uczulenie (rumień, pokrzywka, świąd), a przy nadwrażliwości biegunkę, kichanie, łzawienie, ogólne złe samopoczucie i ślinotok. Objawy takie występują po spożyciu zawilców Anemone oraz niektórych gatunków jaskrów Ranunculus.

W ziarnopłonie Filaria verna istnieje jednak bardzo mało stężenie ranunkuliny, dlatego nie daje on objawów podrażnienia typowych dla niektórych gatunków jaskrów Ranunculus acer L.. Mogę nawet stwierdzić, że niskie stężenie ranunkuliny w surowcu daje pożyteczne działanie (moczopędne, napotne, odtruwające, pobudzające wydzielanie soków trawiennych, kardiostymulujące). Opisywane w niektórych pracach trujące właściwości ziarnopłonu są niestety nieprawdziwe i oparte jedynie na przypuszczeniach niemieckich i radzieckich autorów, którzy doszli do takich wniosków na podstawie badania właściwości roślin chemotaksonomicznie pokrewnych. Zwierzęta spożywające wiosenną zielonkę z dużym udziałem ziarnopłonu również nie padają i nie wykazują objawów zatrucia. Ziarnopłon wchodził w skład sałatek wiosennych oczyszczających i wzmacniających oraz w skład preparatów ziołowych doustnych stosowanych w fitoterapii ludowej.

Macerat i nalewka z ziarnopłonu działa przeciwreumatycznie, antyseptycznie, odtruwająco i krwiotamująco. Sok z ziarnopłonu jak i jego pogniecione ziele przyłożone na opuchnięte kończyny, obszary ciała objęte reumatyzmem i ugryzienia owadów przynoszą ulgę i likwidują obrzęk. Zaobserwowałem również poprawę przy stosowaniu soku, maceratu, nalewki jak i zmiażdżonego ziela w leczeniu łuszczycy, tocznia, opornych na leczenie wyprysków i owrzodzeń (także żylakowatych). Nalewka i macerat z ziarnopłonu pomaga w leczeniu łysienia. W leczeniu łysienia plackowatego i skórnych chorób autoimmunologicznych polecam stosowanie 1% roztworu biotyny + 1% kwasu pantotenowego + 5% roztworu siarczanu cynku i mocnego maceratu lub nalewki z ziarnopłonu (zmieszać wszystko w proporcji 1:1). U niektórych chorych uzyskałem dobre rezultaty dzięki tej miksturze.

Wlewy doodbytnicze z maceratu i roztworu nalewki ziarnopłonowej zalecano do leczenia hemoroidów. Tutaj polecam połączyć ziarnopłon z wyciągiem z kory lub z łupiny owocu granatowca albo z pędów platanu, olchy lub kłączy rdestowca.

Natomiast właściwości przeciwpasożytnicze ziarnopłonu opisywane przez niektórych autorów nie potwierdziły się w mojej wieloletniej praktyce, pomimo usilnych starań.

Preparaty:


Materiał chroniony prawami autorskimi
dr Henryk Różański
Krosno & Poznań 2001-2005