Naturalne alternatywy
dla antybiotykowych stymulatorów wzrostu i kokcydiostatyków

Natural alternatives to antibiotic growth promoters and coccidiostatics

Dr  Henrykżański

Strona archiwalna

 

W drugiej połowie lat czterdziestych XX wieku zaczęto dodawać do pasz antybiotyki. Liczne przeprowadzone badania w USA i Wielkiej Brytanii w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku udokumentowały naukowo sens i cel podawania antybiotyków zwierzętom. Zauważono wówczas nie tylko lepsze przyrosty masy ciała, ale również poprawienie ogólnej zdrowotności zwierząt, zapobieganie wielu dokuczliwym chorobom i lepsze wykorzystanie paszy podczas opasu i odchowu cieląt oraz prosiąt. W latach pięćdziesiątych podobne efekty zaobserwowano u drobiu.

Antybiotyki odniosły tak wielki sukces w produkcji zwierzęcej z 3 istotnych powodów:

  1. Mniejsze zużycie paszy.
  2. Wzrost przyrostu masy ciała przy zmniejszeniu dawek pokarmowych.
  3. Profilaktyka chorób, powodujących największe straty podczas hodowli.

W Polsce antybiotyki zaczęto stosować do pasz na większą skalę dopiero w latach 1968-1970. Do coraz większego i upowszechnienia przyczyniły się niewątpliwie postępy w zakresie technologii produkcji. Początkowo do pasz wprowadzano substancje antybiotyczne będące produktami ubocznymi (grzybnie z kadzi fermentacyjnych nasycone antybiotykiem), powstającymi podczas produkcji antybiotyków dla ludzi. Czyste antybiotyki były lekami zbyt drogimi, aby podawano je zwierzętom.

Niestety od początku większość podawanych zwierzętom antybiotyków, a później także sulfonamidów, była równocześnie wykorzystywana w terapii ludzi. Wkrótce okazało się, że proceder ten jest powodem znacznego przyśpieszenia procesu rozwoju oporności bakterii na antybiotyki i sulfonamidy.

W związku z wprowadzeniem i powszechnym stosowaniem coraz większego asortymentu antybiotyków w sposób nieprawidłowy nastąpił u ludzi i zwierząt wzrost zakażeń grzybami patogennymi, wirusami i chlamydiami. Kolejnym następstwem dodawania antybiotyków do pasz i stosowaniem ich w przypadkach nieuzasadnionych (np. profilaktycznie przy chorobach wirusowych) jest pojawienie się enzymów bakteryjnych inaktywujących antybiotyki. Medycyna wzmaga się obecnie z problemem beta-laktamazy, dehydropeptydazy oraz enzymami unieczynniającymi antybiotyki aminoglikozydowe.

Dopiero w latach osiemdziesiątych zwrócono również uwagę, że antybiotyki oddziałują na funkcje układu immunologicznego. Okazało się, że większość antybiotyków (z wyjątkiem cefalosporyn i linkozamidów) działa immunosupresyjnie, czyli działa hamująco na czynności układu immunologicznego, zmniejszając odporność zwierząt i ludzi na infekcje.

Antybiotyki o szerokim zakresie działania hamują rozwój wielu drobnoustrojów, także  saprofitycznych, składających się na fizjologiczną mikroflorę organizmu zwierząt i ludzi. Szkodliwy wpływ antybiotyków na symbiotyczną mikroflorę określono mianem dysbakteriozy. Dysbakterioza prowadzi do zmian patologicznych błon śluzowych, nadkażeń i hipowitaminoz. Chorobowe zmiany w błonach śluzowych są powodem wystąpienia zespołu zaburzonego wchłaniania składników pokarmowych. Objawem dysbakteriozy jest stan zapalny śluzówki przełyku, żołądka, jelit oraz biegunka. Nadkażenie to zakażenie organizmu drobnoustrojami niewrażliwymi na stosowany antybiotyk, najczęściej grzybem, penicylinopornymi gronkowcami lub pałeczkami Gram-ujemnymi (np. ropy błękitnej, okrężnicy). Naciski organizacji konsumenckich, ekologicznych i medycznych doprowadziły do stopniowego wycofywania antybiotyków z żywienia zwierząt. Obecnie zarejestrowane i dopuszczone antybiotykowe stymulatory wzrostu można wykorzystywać do 31 grudnia 2005 roku. Zmusiło to producentów leków i premiksów do poszukiwania i opracowania nowych, przyszłościowych alternatyw antybiotykowych stymulatorów wzrostu. Do przyszłościowych alternatyw dotychczasowych antybiotykowych stymulatorów wzrostu nie będą należeć kolejne antybiotyki, lecz preparaty pochodzenia naturalnego (mineralnego, roślinnego) i naturalne rozwiązania żywieniowe. Przyszłościowe stymulatory wzrostu zwierząt nie mogą ulegać kumulacji w tkankach zwierząt, muszą być bezpieczne dla zdrowia ludzi, powinny ulegać biodegradacji.

Dawne i współczesne wyniki badań z zakresu chemotaksonomii, fitofarmakologii i farmakognozji dostarczyły niezbędnej wiedzy pozwalającej na wprowadzenie preparatów zastępujących antybiotykowe stymulatory wzrostu. Problem związany z wdrożeniem takich preparatów do praktycznej produkcji zwierzęcej tkwi w braku współpracy naukowców z różnych obszarów nauk biologicznych, medycznych, rolniczych i farmaceutycznych. Obecnie obserwuje się niekorzystne zjawisko izolowania wąskich doktryn biologicznych, rolniczych i medycznych, działających niezależnie od siebie. Rezultatem tego jest brak wzajemnego przenikania się zdobyczy poszczególnych nauk. Ponadto brak znajomości historii nauk medycznych, biologicznych i rolniczych oraz dziejów badań poszczególnych kwestii – poważnie zubaża badaczy i jest powodem popełniania błędów poprzedników lub przysłowiowego „wywarzania otwartych drzwi”.

Dzięki szeroko zakrojonym badaniom jakie prowadziłem będąc dyrektorem Ośrodka Badawczo-Rozwojowego LNB Poland (2004-2007) opracowałem szereg preparatów dla zwierząt opartych na czystych fitoncydach połączonych z enzymami i barwnikami roślinnymi, kompleksach fitoncydowo-kwasowych fitoncydowo-lipidowych i fitoncydowo-sacharydowych, które mogą być wykorzystane jako alternatywy dla stymulatorów wzrostu oraz do profilaktyki chorób pasożytniczych (kokcydioza) i bakteryjno-grzybiczych. Niektóre z nich wykazują również właściwości przeciwwirusowe.

Fitoncydy (obecnie większość z nich można zaliczyć do fitoaleksyn) to antybiotyki wytwarzane przez rośliny wyższe (mszaki, paprotniki, nagonasienne, okrytonasienne), wywierające silny wpływ bakteriostatyczny i bakteriobójczy. Fitoncydy posiadają również właściwości fungistatyczne i grzybobójcze, niektóre hamują rozwój wirusów lub uszkadzają strukturę wirusów. Do najwcześniej poznanych fitoncydów należą glukozynolaty, olejki gorczyczne, glikozydy izosiarkocyjanowe i olejki czosnkowe. Substancje te są organicznymi, często glikozydowymi związkami siarki i kwasu izosiarkocyjanowego. Występują między innymi w następujących rodzajach: Sisymbrium - stulisz, Alliaria - czosnaczek, Arabidopsis - rzodkiewnik, Erisimum - pszonak, Hesperis - wieczornik, Barbarea - gorczycznik, Armoracia - chrzan, Nasturtium - rukiew, Rorippa - rzepicha, Cardamine - rzeżucha, Alyssum - smagliczka, Cochlearia - warzucha, Capsella - tasznik, Thlaspi - tobołki, Lepidium - pieprzyca, Sinapis - gorczyca, Raphanus - rozdkiew, Eruca - rokietta, Reseda - rezeda, Plantago - babka, Allium - cebula i czosnek. Fitoncydy z tej grupy działają silniej i szybciej przeciwbakteryjnie na bakterie Gram+ i Gram- niż niektóre znane antybiotyki (np. bacytracyna, neomycyna). Dodatkowo fitoncydy siarkowe i izosiarkocyjanowe działają rozkurczowo, żółciopędnie, żółciotwórczo i pobudzająco na krążenie krwi. Wzmagają przenikanie składników pokarmowych z jelit do krwi. Hamują rozwój bakterii gnilnych i grzybów chorobotwórczych. Wywierają wpływ pierwotniakobójczy. Pobudzają wydzielanie soków trawiennych, wzmagają apetyt, obniżają stężenie cholesterolu i glukozy we krwi. Ajoeny (olejki czosnkowe) hamują agregację krwinek, zapobiegając zakrzepicy. Lotny fitoncyd kopytnika, omanu, aksamitki, glistnika, czosnku lub nasturcji zabija prątki gruźlicze w ciągu 3-5 minut, czyli szybciej niż kwas karbolowy (fenol).

Wg prof. A. Danysza fitoncydy to potężny czynnik zmieniający skład mikroflory w atmosferze i glebie. Wg B.P Tokin'a i Niłow'a 1 ha jałowca wydziela w ciągu doby 3 kg lotnych fitoncydów; ilość ta jest w stanie wyjałowić obszar dużego miasta. Fitoncydy cebuli i czosnku znalazły zastosowanie w leczeniu ropiejących ran, bliznowców i blizn (fibrynolityczne działanie cebuli), infekcji pochwy, odbytu i jelit. Dobrze przygotowane preparaty fitoncydowe przynoszą znakomite efekty w leczeniu zakażeń bakteryjnych układu oddechowego i pokarmowego. Duże zasługi nad poznaniem fitoncydów mają rosyjscy naukowcy: wspomniani Tokin i Niłow, ponadto Piewgowa, Fiłatowa, Janowicz, KamieniewToropcew.

Fitoncydy modyfikują skład ilościowy i jakościowy mikroflory przewodu pokarmowego, podobnie jak dotychczas stosowane antybiotykowe stymulatory wzrostu. Dodatkowo pobudzają sekrecyjno-sorpcyjne czynności układu pokarmowego i zwiększają strawność oraz przyswajalność tłuszczów.

Siła działania i stężenie fitoncydów w surowcach roślinnych zależy od wielu czynników: okresu wegetacji, sposobu zbioru, suszenia i przechowywania surowca, zestawiania mieszanek ziołowych. Rośliny wykazują zmienne stężenie fitoncydów w różnych fazach wzrostu i rozwoju. Jak podaje prof. W. Roeske, spośród 300 roślin zbadanych przez radzieckich uczonych 62 gatunki w ciągu 5 minut, a niektóre w ciągu kilku sekund zabijają swoimi fitoncydami pierwotniaki chorobotwórcze dla organizmów zwierzęcych. Bakteriobójcze działanie szeregu fitoncydów jest bardzo silne. Fitoncydy zawarte w owocach barszczu zwyczajnego już w ciągu paru minut niszczą całkowicie bakterie gnilne, rozkładające obumarłą tkankę zwierzęcą. Lotne fitoncydy czosnku niszczą w ciągu 3-5 minut Mycoderma tuberculosis. Świeża miazga czosnku zbliżona do kropli zwierającej przecinkowce cholery Vibrio cholerae powoduje natychmiastowe zahamowanie ruchów tych drobnoustrojów. Przeniesione po 10 minutach przecinkowce na pożywkę nie wykazywały wzrostu i rozwoju, co oznacza, że zostały zabite fitoncydami czosnku. Fitoncydy zawarte w czosnku i cebuli zabijają w ciągu kilku minut również paciorkowce, gronkowce,  Salmonella typhi, czy Corynebacterium diphteriae. Wg Fiłatowej żucie czosnku przez 1 minutę powoduje zabicie wszystkich bakterii w jamie ustnej. Stwierdzono również hamujący wpływ fitoncydów na rozwój wirusów grypy i pałeczki czerwonki typu Flexnera. Fortunatow stosował w leczeniu grypy fitoncydy z Allium cepa (cebula) i z Rosa canina (dzika róża) w formie alkoholowych wyciągów. Zapalenie migdałków leczył sokiem cebulowym w roztworze soli fizjologicznej (pędzlowanie, spryskiwanie chorych migdałków).

Do innych roślin bogatych w fitoncydy należą: czarna porzeczka (liście), krwiściąg (ziele, korzeń), kopytnik (ziele), jałowiec (owoce, liście, kora), brzoza, olcha, buk (liście, kora), bylice (ziele), krwawnik (ziele), psianki, papryka, pomidor (ziele, niedojrzałe owoce), czeremcha, tarnina, bez czarny (kora, korzeń, kwiaty, liście), wrotycz (ziele), lebiodka (ziele), czarnuszka (nasienie), kolendra (ziele, owoc), cząber (ziele), muszkatołowiec, laurowiec (owoce, liście), eukaliptus (liście, owoce), cynamonowiec (kora), szałwia (ziele), drzewa iglaste (kora, liście, kwiaty), podagrycznik (ziele), anyż (ziele, owoc), kurkuma (kłącze), berberys (kora, korzeń, owoce, liście), sandałowiec (kora, liście, kwiaty), ciemiężyca (liście, kłącza), tymianek (ziele), macierzanka (ziele), gwajakowiec (żywica, kora), arnika (kwiat, ziele), goździkowiec (pączki kwiatowe, kora, liście), mącznica, borówka, bagno (ziele, owoc), grusza (liście, kora), paprocie (ziele, kłącza), porosty (plecha) i inne. 

Fitoncydy są związkami kłopotliwymi jeżeli chodzi o ich wyodrębnianie z surowca i stabilizację w preparatach prostych jak i złożonych. Niezmiernie trudna więc była ich izolacja i utrwalanie w postaci związków kompleksowych (z glikozydami, enzymami, barwnikami, kwasami). Badania LNB Poland dowiodły również efekt potęgowania właściwości fitoncydów po związaniu ich z niektórymi metalami.

Biorąc pod uwagę przeznaczenie i zastosowanie możemy je podzielić na dwie grupy:

1.      Alternatywy dla antybiotykowych stymulatorów wzrostu: Meridol S, T, L, DS, DG, DN.

2.      Naturalna alternatywa dla kokcydiostatyków: Papalon, Alinulon, Plantalon.

 

Papalon – jest to połączenie fitoncydów z roślinnymi enzymami proteolitycznymi oraz naturalnych barwników antyseptycznych. Papaina uzyskiwana jest z owoców Carica papya. Trawi białka paszowe (polepszając ich przyswojenie) oraz białka strukturalne pasożytów obecnych w przewodzie pokarmowym do albuminoz i peptonów. Dodatek witaminy C i amigdaliny  z czeremchy oraz tarniny katalizuje aktywność papainy. W medycynie papaina jest od dawna wykorzystywana jako środek przeciwpasożytniczy (np. w lambliozie) działający na zasadzie strawienia ciała parazyta. Papaina rozkłada również strukturę białkową ściany i błony komórkowej bakterii i grzybów.

Nigella obecna w preparacie jest źródłem tymochinonu, nigellonu, saponin (hederakozyd, melantyna) i alkaloidów imidazolowych uszkadzających aparat translacyjny i strukturę lipoproteinową błon komórkowych pierwotniaków.

Synalbina i synapina gorczycy działają bakteriobójczo i bakteriostatycznie, zaburzają czynności transportowe błony komórkowej i uszkadzają struktury cytoplazmatyczne komórki pierwotniaków pasożytniczych. Powstający z synalbiny izosiarkocyjanian p-hydroksybenzylu pobudza wydzielanie soku żołądkowego, jelitowego i tym samym stymuluje trawienie. Karwakrol i tymol obecne w produkcie hamują rozwój bakterii, grzybów i pierwotniaków. Niszczą również duże wirusy.

Olejek tatarakowy, cząbrowy, lebiodkowy i omanowy wywierają dodatkowe właściwości pierwotniakobójcze i bakteriobójcze. Ponadto działają stymulująco na system GALT układu pokarmowego, podnosząc jego odporność na infekcje. Siarczki, disiarczki, ajoeny i sulfotlenki alkilowe (allicyna, alliina), S-metylo-L-cysteinosulfotlenek zawarte we frakcjach fitoncydowych z cebuli, rzepy, czosnku działają bakteriobójczo i bakteriostatycznie w stosunku do bakterii Gram+ i Gram-, przeciwrobaczo, żółciopędnie. Normalizują również mikroflorę jelitową oraz uszkadzają komórki pierwotniaków i grzybów pasożytniczych, zapobiegając ich rozwojowi. Podobny mechanizm działania wykazuje Alinulon, który został dodatkowo wzbogacony w fitoncydy otrzymane z arcydziegla i omanu. Szczególnie interesujące pod względem siły i zakresu działania przeciwpierwotniakowego i antybakteryjnego są fitoncydy arcydzięglowe oraz omanowe, zalecane dla zwierząt bytujących w warunkach sprzyjających kokcydiozie, kolibakteriozie i salmonellozie. Należą one do furanokumaryn oraz laktonów.

            Plantalon jest preparatem złożonym w strukturze i składzie. Główny rdzeń produktu odpowiedzialny za działanie pierwotniakobójcze i hamujące rozmnażanie pierwotniaków stanowi kompleks fitoncydów z kwasami i metalami należącymi do mikroelementów. Dzięki temu wykorzystano równocześnie działanie oligodynamiczne biopierwiastków metalicznych, które potęgują właściwości antyseptyczne składników roślinnych. Do czynnych substancji Plantalonu należą między innymi: eugenol, pinen, kamfen, kumaryny, linalol, geraniol, cymol, gwajakol, tymol, sabinen, zingiberen, zingiberol, karwakrol i saponiny trójterpenowe. Saponiny wywołują rozpad struktury lipoproteinowej błon komórkowych i zaburzenia osmotyczne komórki pierwotniaków. Kompleksy fitoncydowo-metaloorganiczne hamują translację, transkrypcję oraz denaturują białka enzymatyczne i strukturalne pierwotniaków chorobotwórczych. Plantalon zawiera naturalne immunostymulatory z aloesu, jeżówki, cedru i borowiny, które podnoszą odporność organizmu na infekcje oraz pobudzają system GALT układu pokarmowego.

 

Meridol DS przeznaczony jest do mieszanek paszowych typu prestarter i starter dla drobiu. Jest to kompozycja specjalnie dobranych ziół, wyciągów ziołowych, enzymów, olejków eterycznych i kwasów organicznych stabilizujących i wspierających składniki czynne. Przy komponowaniu preparatu wykorzystano naturalny synergizm, czyli współdziałanie składników roślinnych, dzięki czemu działa on układowo (systemowo) i miejscowo w przewodzie pokarmowym. Zastosowane wyciągi ziołowe zawierają odpowiednie frakcje bogate w pożądane substancje: fitosteryny, glikozydy, gorycze, alkaloidy, flawonoidy, fenolokwasy, terpeny. Fosforylowany inozytol, lecytyna sojowa, fosfoarginina, fitosterol, prekursor kwasu N-metylo-guanidyno-octowego (kreatyny) i 4-hydroksy-izoleucyna pochodzące z Trigonella, Lotus, Melilotus, Papaya oraz Saponaria zwiększają rezerwę związków wysokoenergetycznych (ATP, fosfokreatyny, GTP, UDP), koenzymów i proenzymów, które zapewniają prawidłowy wzrost i rozwój młodego organizmu. Składniki Symphytum, Plantago i Zingiber wzmagają osteogenezę i chondriogenezę i wraz z pozostałymi stymulują układ dokrewny, a co za tym idzie wydzielanie hormonów wzrostu i gonadotropin. Fitoncydy korzystnie modyfikują skład ilościowy i jakościowy mikroflory układu pokarmowego, zapobiegając rozwojowi patogennych bakterii i grzybów. Zastosowane w produkcie zioła, były stosowane już w starożytności w tuczeniu drobiu. W produkcie dokonano połączenia udokumentowanej naukowo tradycyjnej mieszanki ziół oraz nowoczesnych postaci stabilizowanych maceratów i olejków ziołowych z kwasami. Składnikami czynnymi zastosowanych ziół są także naturalne poligalakturoniany, pektyny, wielocukry polimerowe, terpeny i lignany. Specjalnie dobrane podłoże lipidowo-mineralne w procesie produkcji absorbuje składniki czynne i zapewnia ich trwałość podczas przechowywania. Po przedostaniu się do przewodu pokarmowego, pod wpływem soków trawiennych i w temperaturze ponad 36 stopni Celsjusza podłoże ulega rozpadowi, uwalniając stopniowo substancje aktywne.

 

Meridol DG przeznaczony jest do mieszanek paszowych typu grower i finiszer dla drobiu. Działa głównie miejscowo w przewodzie pokarmowym zmieniając skład ilościowy i jakościowy mikroflory, podobnie jak to czyniły antybiotykowe stymulatory wzrostu. Trigofoenozydy, grekuina, alkaloidy izochinolinowe, glukozynolaty, gorycze seskwiterpenowe i sekoirydoidowe, efektywnie pobudzają procesy trawienia paszy i wchłaniania składników pokarmowych z jelit do krwi. Tę ostatnią czynność wydatnie nasilają również powierzchniowo czynne saponiny mydlnicowe, które zwiększają przepuszczalność nabłonków i ułatwiają trawienie tłuszczów.

Meridol DN  jest przeznaczony dla niosek; zawiera fitoncydy (tymol, karwakrol, cyneol, nerol, pinen, ajoeny, allicynę) korzystnie modyfikujące skład jakościowy i ilościowy mikroflory przewodu pokarmowego, dzięki czemu zmniejsza ryzyko niekontrolowanego rozwoju bakterii, grzybów i pierwotniaków chorobotwórczych. Preparat charakteryzuje się wysoką zawartością kurkuminy, cynaryny, kwasu kawowego, cynaropikryny, triterpenów, flawonoidów i sylimaryny (sylibina, sylidionina, sylichrystyna), które skutecznie ochraniają miąższ wątroby, nerki i serce zapobiegając ich marskości i stłuszczeniu. Sylimaryna i cynaryna wybitnie wspomaga pracę wątroby i układu żółciowego. Naturalne immunostymulatory pochodzące z borowiny, aloesu, cyprysu i jeżówki podnoszą odporność organizmu na choroby oraz wzmagają procesy odtruwania i regeneracji tkanek. Kurkumina, cynaryna i sylimaryna wywierają silny wpływ lipotropowy, regulując w ten sposób gospodarkę tłuszczową organizmu.

 

Meridol S przeznaczony jest do mieszanek paszowych typu prestarter i starter dla trzody chlewnej. Podobnie jak Meridol DS zawiera biostymulatory i biokatalizatory roślinne powodujące nagromadzenie w komórkach składników wysokoenergetycznych  (ATP, AMP, cAMP, GTP, fosfokreatyna) i budulcowych (białka, fosfolipidy) oraz  aktywujące enzymy odpowiedzialne za rozwój młodego organizmu. Jednakże w tym przypadku dostosowano produkt do warunków anatomicznych i fizjologicznych panujących w układzie pokarmowym ssaków. W produkcie umieszczono także frakcje ziołowe bogate w diosgeninę, beta-sitosterol, taraksasterol, izoflawony, rapontycynę, ruskogeninę i tigogeninę, które zmieniają metabolizm w tkance mięśniowej oraz stymulują układ dokrewny. Wzmagają one syntezę fosfokreatyny oraz białek, pobudzając wzrost mięśni. Dodatkowo 4-hydroksy-izoleucyna obecna w wyciągu z Trigonella wzmaga syntezę insuliny, która pobudza translację (syntezę białek) Stabilizowane fitoncydy preparatu zmieniają skład i topograficzne rozmieszczenie flory jelitowej, hamując przy tym rozwój bakterii i grzybów chorobotwórczych.

 

            Meridol T przeznaczony jest do mieszanek paszowych typu grower i finiszer dla trzody chlewnej. został wzbogacony w fitoskładniki i biopierwiastki pochodzenia naturalnego nasilające procesy wzrostu i rozwoju poprzez pobudzanie syntezy białka, usprawnianie przenikania składników budulcowych poprzez błony z krwi do komórek. Substancje roślinne pobudzają również trawienie, absorpcję składników pokarmowych z jelit do krwi i regulują gospodarkę tłuszczową, zapobiegając chorobowemu stłuszczeniu tkanki mięśniowej. Stabilizowane fitoncydy preparatu zmieniają skład ilościowy i jakościowy mikroflory układu pokarmowego.

 

Meridol L został opracowany specjalnie dla loch. Zawiera składniki roślinne typu fitosteryn (beta-sitosterol, diosgenina), izoflawonów, anetolu, dianetolu, które zwiększają produkcję mleka (wpływ laktogenny) oraz uwalnianie gonadotropin i estrogenu. Dzięki temu zwiększają instynkt macierzyński u samic i pobudzają procesy odnowy (zwiększona synteza białek w komórkach). Olejki eteryczne, gorycze, śluzy, taraksacyna, alkaloidy, depsydy, cynaryna i flawonoidy zapobiegają atonii przewodu pokarmowego i zaparciom. Związki immunotropowe jeżówki, cypryśnika, cedru, borowiny i aloesu stymulują układ odpornościowy, zwiększając stężenie immunoglobulin we krwi i w mleku. Stabilizowane fitoncydy preparatu zmieniają skład ilościowy i jakościowy mikroflory układu pokarmowego, hamując przy tym wzrost i rozwój mikroorganizmów chorobotwórczych.

            Znaczenie ziół w żywieniu i leczeniu zwierząt jest nadal mało poznane i od II połowy XX wieku w niewielkim stopniu rozwijane. Dotychczasowa wiedza na ten temat pochodzi głównie z XVIII, XIX i z pierwszej połowy XX wieku, kiedy to zwrócono uwagę na czynniki mogące wpływać na zwiększenie produkcji zwierzęcej i gdy intensywnie szukano nowych środków leczniczych. Sporo informacji z tego zakresu podali zielarze, fitoterapeuci, biolodzy i lekarze, opierający się na własnych badaniach, obserwacjach lub starożytnych, średniowiecznych i renesansowych publikacjach. Dlatego też wiedza ta nadal w niedostateczny sposób przeniknęła nauki rolnicze oraz w małym stopniu trafiła do osób bezpośrednio zainteresowanych tą tematyką. Obecnie jest szansa, aby zioła i preparaty ziołowe odzyskały dawne zasłużone znaczenie w weterynarii i żywieniu zwierząt.

 

 

 

 

 

Dokument chroniony prawami autorskimi

Poznań 2005