Strychnina - Strychninum


Strychnina

Strychnina (Strychninum) – alkaloid występujący w roślinie o nazwie kulczyba wronie oko – Strychnos nux vomica L. Kulczyba rośnie w Ameryce Południowej, Afryce i tropikalnej Azji. Należy do rodziny połatowatych Loganiaceae. Czysta strychnina Strychninum purum ma postać żółtawego lub kremowego proszku rozpuszczalnego w spirytusie, trudno rozpuszczalnego w wodzie. Azotan strychniny Strychninum nitricum ma formę białego lub kremowego proszku trudno rozpuszczalnego w spirytusie (70 cz.) i wodzie (90 cz.). Strychnina dobrze rozpuszcza się w gorącej wodzie (3 cz.). Smak ma bardzo gorzki. Szybko i łatwo wchłania się przez błony śluzowe do krwi i limfy wywołując działanie ogólnoustrojowe.

Surowcem farmaceutycznym jest nasienie kulczyby Semen Strychni, zawierające 2-4% alkaloidów: strychnina 40-45%, brucyna (50%), kolubryna, nowacyna, womicyna; irydoidy (loganina = meliatyna), kwas chlorogenowy (= kwas igazurowy), fitosterole.

Tinctura Strychni max pro dosi (maksymalna dawka jednorazowa) 1,0; max pro die (maksymalna dawka dzienna) 3,0; Extractum Strychni siccum 0,01-0,05 g pro dosi, 0,1 g pro die; Pulvis Sem. Strychni pro dosi 0,1, pro die 0,3 g. Dawka 30 mg strychniny może wywołać śmierć.

Strychnina jest substancją pobudzającą synapsy, drogą zmniejszenia progu pobudliwości błony postsynaptycznej w komórkach motorycznych rdzenia. Innymi słowy strychnina znosi hamujące działanie komórek Renshaw i komórek hamujących typu antagonistycznego, doprowadza do równoczesnego obniżenia progu pobudliwości wszystkich komórek motorycznych rdzenia, co z kolei prowadzi do wystąpienia zjawiska ogólnego tężca mięśniowego.

Strychnina pobudza ośrodkowy układ nerwowy, w dużych dawkach poraża go. Odruchy są nasilone, napięcie (tonus) mięśni szkieletowych zwiększa się, występuje drżenie mięśni, charakterystyczne mrowienie i usztywnienie (wzrost napięcia) kończyn, chwilowe dreszcze, głównie przeszywające kark i grzbiet. Następuje pobudzenie ośrodka naczynioruchowego i oddechowego. Wyraźny jest wzrost percepcji wrażeń słuchowych, wzrokowych (wzrok ulega wyostrzeniu, barwy i szczegóły stają się wyraźniejsze, postrzeganie sprawniejsze), węchowych (zaczynamy czuć więcej zapachów niż zwykle), dotykowych i smakowych (odbiór nut smakowych jest silniejszy i szerszy). Działanie to utrzymuje się u niektórych osób nawet 3-4 dni po zażyciu dawki 5 mg. Następuje wybitny wzrost wydolności psychicznej i fizycznej. Poprawieniu i usprawnieniu ulegają procesy uczenia się, przypominania i kojarzenia. Strychnina pobudza krążenie krwi i ukrwienie mózgu oraz narządów płciowych. Obkurcza naczynia jelitowe, podnosi ciśnienie krwi. Ośrodek oddechowy staje się bardziej wrażliwy na CO2. Strychnina wzmaga odruchy rdzeniowe (np. kolanowy), ułatwia i wzmaga wzwód prącia, wzmaga wrażliwość odruchową ośrodka ejakulacyjnego, ułatwiając wytrysk nasienia. Zwiększa również wzwód i wrażliwość łechtaczki. Strychnina pobudza zwoje Auerbacha i Meissnera jelit. Przyśpiesza czynność serca, wzmacnia siłę skurczów serca, zwiększa przewodnictwo w układzie bodźcowo-przewodzącym serca.

Podawana kilkakrotnie ulega stopniowej kumulacji w ustroju. Działanie wówczas strychniny wydłuża się do kilku dni, po czym wrażliwość na nią spada. Niekiedy efekt ten skłaniał pacjentów do podniesienia (przekraczania) dawki, aby znów odczuwać przyjemne wrażenia, ale to powodowało z kolei podstępne przedawkowanie i zatrucie, nierzadko śmiertelne. W dawce 10-15 mg u wielu osób występują zaburzenia poruszania się, sztywność stawów, przeczulica i przykurcze mięśni. U niektórych osób jednak pomimo podania dawki 10-15 mg takich objawów ubocznych nie obserwuje się.

Po dawkach 30-100 mg u wszystkich osób występują nagłe przykurcze mięśni (skurcze tężcowe), obejmujące mięśnie grzbietu, brzucha i kończyn. Początkowo pojawiają się kłopoty w przełykaniu śliny. Mowa staje się szybka i niewyraźna, po czym utrudniona, może nawet pojawić się ból żuchwy przy mówieniu. Zjawiają się drżenia mięśni, skurcze niektórych mięsni twarzy, przez co tworzy się charakterystyczny grymas przypominający uśmiech (Risus sardonicus). Mięśnie brzucha stają się deskowato twarde, klatka piersiowa nieruchoma w ustawieniu wydechowym; żyły ulegają przepełnieniu, pojawia się sinica, źrenice są rozszerzone, przytomność jest zachowana. Ciało jest wyprężone do tyłu, kończyny dolne wyprostowane, górne zgięte. Z powodu niemożności oddychania występują silne bóle i uczucie panicznego strachu. Napady takie trwają do minuty i powtarzają się 3-5 razy. W ciągu kolejnego napadu może nastąpić jednak zgon zatrutego. Napady bardzo wyczerpują zatrutego.

Małe dawki strychniny były niegdyś stosowane jako goryczka pobudzająca apetyt i poprawiająca aktywność pacjentów po przebytych zatruciach i chorobach zakaźnych. Dawki lecznicze strychniny były stosowane w leczeniu zaburzeń krążenia i oddechu, osłabienia wzroku, słuchu i smaku, niedowładów mięśniowych, wyczerpania psychicznego i fizycznego, zaburzeń w odczuwaniu orgazmu, zaburzeń oddawania moczu (mimowolne moczenie się), zaburzeń wzwodu prącia i ejakulacji oraz zapalenia płuc.

Dawki lecznicze strychniny wynoszą 4-5 mg. Najwyższa dawka dzienna: 10 mg.

Strychnina jest dobrym i skutecznym lekiem, jednak dawki lecznicze są bliskie dawek trujących, dlatego obecnie nieliczne preparaty zawierają strychninę, np. krople Cardiamid Coffein zawierają 0,25 mg strychniny w 1 ml i 100 mg koffeiny w 1 ml (obok niketamidu 100 mg/1 ml).

 
Kulczyba wronie oko
źródło obrazka: http://www.gfmer.ch