Dr Henryk Różański - Naturalne alternatywy dla antybiotykowych stymulatorów wzrostu i kokcydiostatyków
 
 
Wstęp
Stymulatory
Olejki
Fitoncydy
Antyseptyki
Kwasy
Fitosterole
Saponiny
Stylbeny
 

Antyseptyki syntetyczne jako alternatywa
dla antybiotykowych stymulatorów wzrostu
i kokcydiostatyków


Antyseptyka jest to niszczenie drobnoustrojów znajdujących się na tkankach (jamy ciała, błony śluzowe, powierzchnia skóry) za pomocą substancji antyseptycznych. Preparaty antyseptyczne obejmują substancje stosowane do dezynfekcji tkanek i profilaktyki zakażeń na powierzchni skóry i błon śluzowych. Substancja antyseptyczna to każdy związek chemiczny (lub pierwiastek, np. fluor, ozon, chlor) niszczący drobnoustroje i zapobiegający ich rozmnażaniu. Określa się je krótko antyseptykami (antiseptica).
Antybiotykowe stymulatory wzrostu i kokcydiostatyki z powodzeniem można zastąpić niektórymi antyseptykami, które działają przede wszystkim miejscowo (w układzie pokarmowym), a po wessaniu się do krwiobiegu nie wywołają zatrucia lub nadmiernych efektów farmakologicznych (ubocznych). Takie antyseptyki nie mogą również ulegać kumulacji w tkankach. Równocześnie muszą być dostatecznie silne i odporne na działanie składników chemicznych obecnych w paszy oraz na wydzieliny układu pokarmowego. Większość antyseptyków niszczy równocześnie bakterie, grzyby i pierwotniaki. Nieliczne antyseptyki są ukierunkowane działaniem, np. na uszkadzanie tylko komórek bakteryjnych.
Sporo informacji na temat antyseptycznych środków stosowanych w medycynie znajdzie Czytelnik na specjalnej stronie: http://luskiewnik.webpark.pl/antisepticum2002.htm


Mrówczany i formalina

Kwas mrówkowy (metanowy, HCOOH) - Acidum formicum (Acidum formicicum) działa głównie przeciwgrzybiczo i pierwotniakobójczo. Mrówczny i dwumrówczany (sodu, wapnia, potasu) wg zamysłu niektórych autorów są łagodniejsze niż czysty kwas mrówkowy i jakoby uwalniają stopniowo kwas mrówkowy w przewodzie pokarmowym, który niszczy pierwotniaki i grzyby chorobotwórcze. Tymczasem w warunkach układu pokarmowego (obecność kwasu solnego, zmienne pH, niektóre metale w paszy) mrówczany i dwumrówczany obok kwasu mrówkowego uwalniają również formaldehyd (HCHO) – silny antyseptyk o działaniu bakteriobójczym, grzybobójczym i pierwotniakobójczym. Formaldehyd powoduje denaturację białek komórek, przez co jest silną trucizną protoplazmatyczną.
Kwas mrówkowy jest stosowany jako konserwant w przemyśle spożywczym (ryby, niektóre soki i przeciery warzywno-owocowe), oznaczany jako E 236. W medycynie ma zastosowanie jako środek rozszerzający naczynia krwionośne, porażający receptory czuciowe i bólowe orazprzeciwreumatyczny, przeciwartretyczny i rozgrzewający. Zalecany w roztworach 1-10% na spirytusie do wcierania w skórę (bolące stawy, mięśnie, nerwobóle). Niekiedy łączony ze spirytusem kamforowym, terpentynowym oraz olejkami eterycznymi o podobnym działaniu.  Powoduje korozję urządzeń metalowych.
Kwas mrówkowy działa głównie na grzyby i pierwotniaki, w dużych stężeniach – ponad 10% wywiera wpływ przeciwbakteryjny (w paszy niemożliwe jest uzyskanie takiego stężenia). Hamuje aktywność katalazy. Jest aktywny i efektywny przy niskim pH – około 1,5-3.  Jako konserwant działa w stężeniu 0,15-0,20%. Nie jest zalecane wyższe stężenie bowiem może wywołać duszność i kaszel u zwierząt.
Kwas mrówkowy w dużych ilościach jest toksyczny dla ludzi i zwierząt (około 1 g/kg masy ciała może spowodować silne zatrucie i zgon). Stężone roztwory (ponad 25%) powodują oparzenia skóry i błon śluzowych oraz martwicę tkanek. Drażnią również układ oddechowy i narząd wzroku. W razie spożycia stężonych roztworów następuje oparzenie i martwica błon śluzowych przewodu pokarmowego, podrażnienie nerek i układu żółciowego. Dochodzi do przekrwienia i wysięków krwawo-surowiczych.

 
 
Formalina to wodny i wodno-alkoholowy roztwór formaldehydu, czyli aldehydu mrówkowego (alkohol, najczęściej metanol jest dodawany w celu stabilizacji). Formalina zawiera 35-38, rzadziej 40% formaldehydu. Działa ściągająco, przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczo i przeciwpierwotniakowo. Zabija i odpędza roztocze i owady. Niszczy niektóre wirusy. Uwalniany z formaliny formaldehyd podrażnia drogi oddechowe i narząd wzroku, przez co jest kłopotliwym antyseptykiem i obecnie niechętnie stosowanym. Służy głównie do konserwacji tkanek i organów w stężeniu 4-5%. W medycynie ma również zastosowanie jako środek przeciwpotowy (miejscowo) w roztworach wodno-alkoholowych 2-5%. Dawniej wykorzystywana do dezynfekcji pomieszczeń (gazowanie formaldehydem). Formalina jest uwalniana przez niektóre składniki w lekach i kosmetykach (np. konserwanty). Metenamina (urotropina) to przykład leku urologicznego w skład którego wchodzi kondensat 6 cząsteczek formaldehydu i amoniaku NH3, który jest stabilny w środowisku zasadowym i obojętnym. Ulega natomiast rozkładowi w środowisku kwaśnym uwalniając formaldehyd, który odkaża układ moczowy. Nie stwierdzono oporności bakterii na formaldehyd.


Gwajakol (Guajacolum purum) – eter metylowy pirokatechiny, składnik kreozotu, czyli substancji otrzymywanej podczas destylacji smoły bukowej oraz żywicy gwajakowej. Gwajakol jest dostępny w formie krystalicznej lub roztworu, ponadto w postaci soli. Posiada przyjemny silny zapach. Po podaniu doustnym działa wykrztuśnie i antyseptycznie. Zabija bakterie, pierwotniaki i grzyby. Doskonale konserwuje materiał organiczny. Zapobiega chorobom pasożytniczym. Dawniej stosowana w medycynie weterynaryjnej do leczenia infekcji układu oddechowego (zapalenie oskrzeli, płuc i opłucnej), moczowego i pokarmowego. Wykazuje wpływ przeciwpasożytniczy (znakomita alternatywa dla kokcydiostatyków). Działa w stężeniu 0,02-0,05%.  Po zastosowaniu na skórę – odkażająco, odwaniająco, przeciwgnilnie, przeciwropnie.





Balsam Peruwiański (Balsamum Peruvianum) jest wydzieliną drzew Myroxylon z rodziny motylkowatych. Zawiera związki fenolowe i terpenowe. Działa silnie przeciwbakteryjnie, przeciwwirusowo, przeciwroztoczowo przeciwzapalnie; pobudza regenerację tkanek. Znakomity do leczenia stanów zapalnych i ropnych wymion oraz do leczenia ran i owrzodzeń. Podany doustnie działa wykrztuśnie, żółciopędnie, antyseptycznie i przeciwpasożytniczo. Odkaża układ moczowy, pokarmowy i oddechowy. Dodany do paszy - 1-2 kg/tonę stanowi dobrą alternatywę dla stymulatorów i kokcydiostatyków. Można łączyć z olejkiem lebiodkowym, tymiankowym, sosnowym oraz z kwasami (masłowy, propionowy). Zmniejsza się wówczas dawkę do 1 kg/tonę paszy.


Beta-naftol – naphtolum-beta

            Naftol –  substancja krystaliczna, łatwo rozpuszczalna w alkoholach i węglowodorach, w roztworach alkalicznych (wodorotlenki) i w lipidach. Działa silnie przeciwbakteryjnie i przeciwgnilnie. Nie może być stosowany na duże powierzchnie skóry, bowiem ulega wchłonięciu do krwi i wywołuje zatrucie. Dawniej służył do odkażania skóry i ran, leczenia wyprysku suchego, łuszczycy, trądziku i zwalczania świerzbowca oraz Demodecosis. Sporządzane były roztwory wodno-alkoholowe 0,5-1%. W medycynie weterynaryjnej i ludowej w leczeniu chorób pasożytniczych zwierząt - stary kokcydiostatyk, preparat przeciw obleńcom i płazińcom, często łączony z tymolem (wewnętrznie i zewnętrznie), kamforą, terpentyną, olejekim koperkowym, olejkiem kminkowym (wewnętrznie), siarką (tutaj zewnętrznie) lub tatarakiem (do wewnątrz). Znane jest także łączenie naftolu z cynamonem i (lub) aldehydem cynamonowym i olejkiem eukaliptusowym - silny antyparazytyczny i antyseptyczny preparat. Obecnie nie stosowany z powodu łatwego przedawkowania i wywołania zatrucia.

 





Kamfora – 1,7,7-trimetylodicyklo-(1,2,2)-heptanon-2, monoterpen – biaława substancja krystaliczna o silnym zapachu, ostrym, palącym smaku, łatwo rozpuszczalna w alkoholach, węglowodorach, lipidach, eterach, nierozpuszczalna w wodzie. Działa silnie odkażająco, przeciwgnilnie, przeciwropnie, przeciwroztoczowo, przeciwbólowo, zwiększa ukrwienie skóry. Znakomita do odkażania ran, oparzeń i skóry. Hamuje migrację leukocytów do przestrzeni pozanaczyniowej. Podana doustnie i domięśniowo pobudza centralny układ nerwowy i ośrodek naczynioruchowy, rozszerza oskrzela i działa moczopędnie. Dawniej była więc stosowana jako środek cucący przy zatruciach narkotykami, ponadto jako środek pobudzający krążenie i oddychanie w chorobach zakaźnych.

Jako antyseptyk stosowany jest olej kamforowy 5-10%, spirytus kamforowy 5-10%, maść kamforowa 10%. Ponadto do nacierań rozgrzewających, przeciwbólowych i wzmacniających. Dawniej, domięśniowo wstrzykiwano sterylny olej kamforowy 20% (1-2 ml). Doustnie podawano 100-200 mg kamfory 1-2 razy dz.

Obecnie kamfora coraz częściej wchodzi w skład preparatów leczniczych i profilaktycznych dla zwierząt. Zalecana jest w przypadku schorzeń układu pokarmowego i oddechowego, niekiedy jako stymulator wzrostu. W tym ostatnim przypadku skuteczność jest raczej wątpliwa, za wyjątkiem połączeń kamfory z tymolem, witaminą A i niektórymi olejkami eterycznymi oraz ekstraktami ziołowymi. Kamfora daje jednak u rolnika efekt marketingowy: "pachnie lekiem z dzieciństwa", odświeża powietrze w pomieszczeniach inwentarskich, ożywia zwierzęta. Pod wpływem kamfory stado zwierząt niewątpliwie zmienia zachowanie w sensie pozytywnym. Efektywna dawka dla zwierząt: 0,5 kg kamfory/tonę paszy lub 0,3-0,5 kg stężonego roztworu kamfory (50%) na 1000 l wody.




       Eugenol – 1-hydroksy-2-metoksy-4-allilobenzen (4-allilogwajakol) – związek fenolowy o silnym goździkowym zapachu i ostrym, korzennym, znieczulającym smaku. Działa silnie antyseptycznie, odwaniająco, znieczulająco, przeciwgnilnie, przeciwświądowo. Stosowany głównie w stomatologii (składnik past odkażających i mumifikacyjnych, cementów). Może być również użyty do odkażania skóry, błon śluzowych i ran, ropni. Stosowany w roztworach alkoholowych i wodno-alkoholowych 0,5-1%.
Eugenol, jak i olejek goździkowy działa przeciwpasożytniczo i przeciwbakteryjnie. Może więc być alternatywą dla kokcydiostatyków jak i antybiotykowych stymulatorów wzrostu. Za granicą jest wykorzystywany do produkcji preparatów zastępujących kokcydiostatyki i antybiotykowe stymulatory wzrostu.




         Tymol, czyli 1-metylo-3-hydroksy-4-izopropylobenzen (izopropylo-meta-cresolum), alkilowa pochodna fenolu – białe lub żółtawe kryształki. Nierozpuszczalne w zimnej wodzie, łatwiej w gorącej wodzie (tworzy emulsję); łatwo rozpuszczalne w lipidach, alkoholach, eterach i węglowodorach. Wydzielają silny zapach, tymiankowy. Drażni skórę i błony śluzowe, wywołując ich przekrwienie oraz pieczenie. Tymol jest silniejszym antyseptykiem niż fenol (25 razy silniejszy), czy krezol. Zabija bakterie już w roztworach 1:3000. Działa silnie odkażająco, przeciwwirusowo, przeciwbakteryjnie, przeciwpierwotniakowo, przeciwroztoczowo i przeciwpasożytniczo, wywiera wpływ przeciwgnilny, przeciwropny i odwaniający. Jako środek przeciwrobaczy był stosowany do lat 50 XX wieku, doustnie w dawce 200-500 mg 2 razy dz. (do zwalczenia tęgoryjca i glisty, lamblii). W dawnej medycynie weterynaryjnej jako kokcydiostatyk. Po podaniu doustnym i po wtarciu w szyję tymol pobudza czynności tarczycy.
Zewnętrznie do odkażania skóry, błon śluzowych, kanałów zębowych, ran, ropni – roztwory wodno-alkoholowe 0,5-1%. Leczy opryszczkę, afty, mokre ropne wypryski.
Jest stosowany do produkcji naturalnych stymulatorów wzrostu i alternatyw dla kokcydiostatyków. Większość preparatów oficjalnie manifestujących w składzie obecność karwakrolu tak naprawdę zawiera tymol. Koncentrat 5-10% stosuje się w dawce 0,3-2 kg/tonę paszy.

Patrz także: http://luskiewnik.strefa.pl/farmakologia/origanum.html


Chlorheksydyna (chlorhexidine, chlorhexidinum) – środek bakteriobójczy i bakteriostatyczny szczególnie przydatny do zwalczania bakterii gram-dodatnich. Nie drażni skóry i błon śluzowych. Ma duże znaczenie w antyseptyce współczesnej. Używana jest do odkażania przewodów słuchowych, jamy nosowej, skóry (roztwory 0,5% w alkoholu; 1% roztwór wodny), jamy ustnej i gardła (0,1% roztwory), narządów płciowych (1% roztwory), pęcherza moczowego, ran, sprzętu medycznego, materiałów opatrunkowych, ponadto w stomatologii. Wchodzi w skład niektórych past do zębów, zalecanych przy stanach zapalnych dziąseł i nieprzyjemnej woni z ust (np. Elgydium – firmy Pierre Fabre Sante).
Może być zastosowana u zwierząt jako antyseptyk dla przewodu pokarmowego: alternatywa dla antybiotykowych stymulatorów wzrostu.




Potassium peroxymonosulfate, K2SO4.KHSO4.2KHSO5 - mononadsiarczan potasu - związek antybakteryjny, przeciwwirusowy, grzybobójczy (np. niszczy grzyby pleśniowe) i pierwotniakobójczy. Działa na gronkowce, Salmonella i Pseudomonas, Micoplasma, Legionella, Listeria. Oficjalnie jest stosowany jako środek odkażający w placówkach medycznych i w pomieszczeniach inwentarskich. Stosowany w stężeniu 0,5-2% W rzeczywistości podawany również zwierzętom do pasz i wody, co zapobiega wystąpieniu wielu popularnych schorzeń. Znanym preparatem handlowym tego typu jest Virkon.


 
Dokument chroniony prawami autorskimi
dr Henryk Różański
Poznań 2004-2005
This web is powered by Ewisoft Website Builder