Dr Henryk Różański - Naturalne alternatywy dla antybiotykowych stymulatorów wzrostu i kokcydiostatyków
 
 
Wstęp
Stymulatory
Olejki
Fitoncydy
Antyseptyki
Kwasy
Fitosterole
Saponiny
Stylbeny
 

Kwasy organiczne i nieorganiczne jako alternatywa antybiotykowych stymulatorów wzrostu i kokcydiostatyków


Kwasy organiczne i nieorganiczne są dodawane do pasz w celach konserwujących i stabilizujących. Od niedawna zwrócono dopiero uwagę na właściwości lecznicze i profilaktyczno-lecznicze niektórych kwasów.
Przed II woją światową, kwasy jako dodatki do pasz były opisywane sporadycznie i głównie przez niemieckich autorów. W Polsce okresu międzywojennego, kwasy jako składniki surowców paszowych i pasz były szerzej opisywane między innymi przez prof. Tadeusza Konopińskiego. Zwracano wówczas uwagę na prozdrowotne właściwości kiszonek, które były naturalnym źródłem kwasów oraganicznych dla zwierząt. Kiszonki wprowadzały do układu pokarmowego laseczki kwasu mlekowego i naturalny kwas mlekowy, propionowy oraz octowy, które hamowały rozwój bakterii i pierwotniaków chorobotwórczych. Zauważono wówczas, że kiszonki dobrej jakości zapobiegają wielu chorobom, zwiększają apetyt, pobudzają trawienie i podnoszą strawność innych pasz, podawanych jednocześnie. Niektóre kwasy (np. fosforowy, solny) aktywują trawienie białek i wchłanianie peptydów oraz aminokwasów. Pod wpływem kwasów wzrasta również strawność włókna, suberyn i cukrów. Kwas propionowy, cytrynowy, fosforowy, jabłkowy, czy winowy wzmagają wchłanianie z jelit do krwi większości biopierwiastków, np. wapnia, miedzi, żelaza, kobaltu. Niektóre kwasy (np. propionowy, masłowy, kapronowy, mlekowy, jabłkowy) mają wreszcie właściwości prebiotyczne, czyli sprzyjające rozwojowi symbiotycznej saprofitycznej mikroflory układu pokarmowego.
Nie wszystkie pożyteczne kwasy mogły wejść do praktycznego żywienia zwierząt, ze względu na ich cenę. Niektóre kwasy są produkowane w ograniczonych ilościach, na potrzeby przemysłu spożywczego i farmaceutycznego, co również uniemożliwiło ich wdrożenie do produkcji paszowej. Powstała także "grupa kwasów prestiżowych", która jest stosowana do wyrobu dodatków paszowych z tzw. górnej półki (np. droższe prestartery, dodatki smakowo-zapachowe), alternatyw kokcydiostatyków i stymulatorów wzrostu. Do tej grupy należą niewątpliwie kwas winowy, kwas jabłkowy, kwas kapronowy, kwas malonowy, kwas walerianowy, kwas merkaptanowy.

Całkowite stężenie zakwaszaczy w paszy nie powinno przekraczać 1,3%, bowiem wyższe stężenia powodują zaburzenia trawienne i mogą rozregulować gospodarkę kwasowo-zasadową organizmu.

Opisywane kwasy są płynne. W przemyśle premiksowym i paszowym mogą być jednak napylane na glinokrzemiany, krzemionkę, bentonit, otręby oraz susze zielarskie.

1. Kwas fosforowy, E338, H3PO4- Acidum phosphoricum - zakwaszacz o umiarkowanej sile; źródło grup fosforanowych dla organizmu, posiada właściwości poprawiające samopoczucie zwierząt, tonizujące i aktywujące procesy metabolizmu. Hamuje rozwój bakterii i pierwotniaków patogennych w paszy i w przewodzie pokarmowym. Pobudza wydzielanie śliny i kwasu solnego żołądkowego, wzmaga perystaltykę przewodu pokarmowego. Pobudza apetyt. Dawniej wykorzystywany także w leczeniu chorób stawów, osłabienia mięśni i chorób kości (zaburzenia wzrostu i mineralizacji). Zwiększa biodostępność większości witamin i soli mineralnych. Dodawany w ilości 0,1-1%. W artykułach spożywczych jako regulator pH: 0,1%. Jest tanim i łatwo dostępnym kwasem dla przemysłu paszowego. Stymuluje wzrost i rozwój zwierząt.

2. Kwas solny, E507, HCl - Acidum hydrochloricum - silny zakwaszacz, hamujący rozwój mikroorganizmów chorobotwórczych, konserwujący paszę. Zwiększa aktywność enzymów proteolitycznych żołądka i dzięki temu podnosi strawność białek. Stanowi naturalny składnik soku żołądkowego, stanowiąc aktywator pepsyny i barierę dla pasożytów. Jest naturalnym stymulatorem trawienia. Zapobiega atonii przewodu pokarmowego i bezsoczności żołądka. W stężeniu 2% działa odkażająco. Jest tanim i łatwo dostępnym kwasem dla przemysłu paszowego. Zwiększa przyswajalność biopierwiastków metalicznych, np. żelaza i miedzi. Pobudza łaknienie. W medycynie stosowany do leczenia niedokwaśności, bezsoczności, dyspepsji, braku apetytu, zaniku błony śluzowej żołądka i atonii żołądka (dawka dla człowieka: 10-15 ml 1% roztworu HCl, przed jedzeniem 2-3 razy dziennie). Jako dodatek do pasz najlepiej w połączeniu z innymi kwasami.

3. Kwas cytrynowy, E330,(COOH)CH2(COOH) - Acidum citricum, zakwaszacz o umiarkowanej sile, antyutleniacz, dodatek smakowy, stabilizator i stymulator łaknienia. Zapobiega stanom zapalnym przewodu pokarmowego (np. żołądka). Hamuje odruchy wymiotne. Wspmaga leczenie stanów zapalnych i infekcji układu wydalniczego. Roztwory gaszą pragnienie podczas gorączki. Wzmaga wchłanianie witamin i soli mineralnych (np. cynku). Nasila działanie olejków eterycznych i dodatków ziołowych. Rozmiękcza i wybiela naskórek, dlatego zalecany do przemywania skóry podczas stanów zapalnych. Działa ściągająco i przeciwzapalnie na błony śluzowe. Zalecane ilości: 0,5-1%, najlepiej w mieszaninie z innnymi kwasami i (lub) cukrami. Dawniej był podawany zwierzętom cierpiącym na dyfterię (roztwór 5-10% w glicerynie). Pobudza rozwój symbiotycznej mikroflory układu pokarmowego.

4. Kwas octowy, CH3COOH, E260 - Acidum aceticum, Acetum - silny zakwaszacz, łatwo przyswajalny dla ustroju, poprawiający walory smakowo-zapachowe paszy, konserwant w stężeniu 2-3%. Zalecane stężenie dla zwierząt - do 0,5%, najlepiej w połączeniu z kwasem propionowym, jabłkowym, fumarowym lub cytrynowym. W większych stężeniach działa ściągająco, hemostatycznie, przeciwwysiękowo, obkurczająco, antyseptycznie i przeciwpasożytniczo. W małych ilościach (0,5%) zapobiega biegunkom i nieżytom przewodu pokarmowego. Acetum jest również dobrym antidotum w razie zatrucia alkaliami.
Stężony kwas octowy (80-96%) działa żrąco na tkanki i dawniej był wykorzystywany do wypalania narośli skórnych.
Szczególnie silne właściwości przeciwpasożytnicze posiadają wyciągi octowe z ziół: piołunu, wrotyczu, estragonu, tymianku, lebiodki, ciemiężycy, ostróżeczki, sabadylowca i in. 1-1,5% kwas octowy aromatyzowany ziołami lub olejkami eterycznymi pobudza wydzielanie soków trawiennych, żółci, działa ogólnie tonizująco i wykazuje często silniejszy wpływ antyparazytyczny, antybakteryjny i fungistatyczny.  Ocet sabadylowy, ciemiężycowy i ostróżeczkowy mogą być stosowane tylko zewnętrznie do leczenia parazytoz skórnych. Pozostałe wspomniane octy ziołowe mogą być podawane zwierzętom do wewnątrz jako naturalne preparaty przeciwpasożytnicze, np. kokcydiostatyki. Działa prebiotycznie.

5. Kwas propionowy, CH3CH2COOH, E280 - Acidum propionicum - silny zakwaszacz i konserwant przeciwgrzybiczy. Stosowany w przemyśle spożywczym i paszowym od dawna. Naturalny kwas propionowy powstaje podczas kiszenia.
Posiada właściwości stymulowania wzrostu i zapobiegania wielu chorobom układu pokarmowego. Zalecane stężenie - do 1%. Poprawia czynności wątroby. Stymuluje układ pokarmowy do funkcji sekrecyjno-sorpcyjnych. Zapobiega psuciu się paszy. Zwiększa przyswajalność składników czynnych ziół oraz witamin i soli mineralnych. Zapobiega kokcydiozie i innym chorobom pasożytniczym, pod warunkiem, że jest podawany regularnie i długotrwale. Zapobiega grzybicom układowym. Działa prebiotycznie.  

6. Kwas benzoesowy - C6H5COOH, Acidum Benzoicum, Flores Benzoes, dawniej kwas będźwinowy - kwas w postaci proszku lub płatków o specyficznym zapachu i kwaskowym posmaku. Nie jest rozpuszczalny w wodzie (w przeciwieństwie do benzoesanu sodu). Umiarkowany zakwaszacz, ale silny konserwant. Hamuje rozwój bakterii, grzybów i pierwotniaków. Pobudza czynności sekrecyjne układu pokarmowego i układu oddechowego, dezynfekuje również układ moczowy. Poprzez wzmożone wydzielanie śluzu i antyseptyczne działanie zapobiega rozwojowi wielu chorób pasożytniczych, bakteryjnych i grzybiczych. W małych stężeniach działa stymulująco na wzrost (ok. 0,8-1%), w większych stężeniach działa hamująco na wzrost zwierząt. Obniża temperaturę ciała zwierząt, działając przeciwgorączkowo. Neutralizuje przykry zapach pasz, odświeża powietrze w pomieszczeniach inwentarskich. Wydzielany jest z ustroju przez nerki, kał i płuca (powietrze wydychane). Stabilizuje i konserwuje pasze oraz witaminy na nośnikach organicznych. Zapobiega jełczeniu tłuszczów paszowych. Dawki lecznicze dla człowieka 70-75 kg - 0,2 g 3-4 razy dziennie (jako antyseptyk i preparat wykrztuśny). W połączeniu z kamforą i sacharozą jako środek wykrztuśny i odkażający układ oddechowy oraz pokarmowy (100 mg kamfory + 100 mg kwasu benzoesowego - na cukier, podawać 3-4 razy dziennie, dawka dla człowieka 70-75 kg). 
Kwas benzoesowy zapobiega wielu schorzeniom bakteryjnym, grzybowym i pierwotniakowym u zwierząt. Dodawany do pas: przyczyni sie wieć do poprawy i utzrymania zdrowotności zwierząt. Może być alternatywą dla kokcydiostatyków i stymulatorów wzrostu.
Zewnętrznie może być wykorzystany jako antyseptyk (maście, pasty, zasypki, zawiesiny 3-10%). Dawniej stosowany do leczenia stanów zapalnych i infekcji jamy ustnej, gardła, jamy nosowej, uszu, odbytu, narządów płciowych (płukanki). 
Kwas benzoesowy jak i jego sól sodowa, w połączeniu z olejkami eterycznymi (np. eukaliptusowym, tymiankowym , czosnkowym) daje niezwykle silne antyseptyki i środki przeciwpasożytnicze, które mogą być stosowane zarówno zewnętrznie jak i wewnętrznie.

7. Kwas jabłkowy, C4H605 - Acidum malicum, E296 - zakwaszacz słaby, poprawiający jednak wybitnie wlory smakowe paszy i efektywny prebiotyk. Zalecane stężenie od 0,5 do 2%. Korzystnie wpływa na czynności błony śluzowej przewodu pokarmowego i samopoczucie zwierząt. Wchodzi w cykl kwasów trójkarboksylowych. Może stymulować wzrost zwierząt w połączeniu z odpowiednimi prebiotykami i ziołami. Dobry regulator kwasowości pasz i preparatów leczniczych. Niestety jest kosztowny i przez to jego stosowanie jest ograniczone.

Malic acid

 

8. Kwas mlekowy - CH3-CH-OH-COOH, Acidum lacticum, Lactic acid  (?-hydroxypropionic acid, kwas hydroksypropinowy), E270 - bezbarwna, gęsta ciecz o słabym zapachu i silnie kwaśnym smaku. Słaby zakwaszacz, słaby konserwant, silny prebiotyk. Niszczy przedmioty metalowe silniej niż nie jeden kwas nieorganiczny (trawi nawet stal nierdzewną i kwasoodporną). W przemyśle paszowym najczęściej naniesiony na krzemionkę. Niekiedy dodawany do wody pitnej. Poprawia czynności wątroby, nerek i kosmków jelitowych. Zapobiega nieżytom układu pokarmowego. Stymuluje wzrost zwierząt w stężeniu do 1,2%, w większych dawkach hamuje wzrost i rozwój i zaburza gospodarkę kwasowo-zasadową. Zalecane stężenie w paszy 0,6-0,8%. Najlepiej łączyć ten kwas z kwasem cytrynowym, fosforowym, propionowym i fumarowym.


Lactic acid

Stężony kwas mlekowy jest stosowany w medycynie do wypalania narośli skórnych, np. brodawek. Rozcieńczony do płukania jamy ustnej i pochwy przy infekcjach i stanach zapalnych (roztwory 0,5-1%). W stężeniu 0,5-1% zapobiega kokcydiozie, kolibakteriozie, kandydiozie i salmonellozie.
Kwas mlekowy leczy również przykurcze i bóle stawów u zwierząt niewiadomego pochodzenia, wyprowadza zwierzęta z depresji i zahamowania czynności wątroby (zalecana dawka dla ludzi mikstury przeciwdepresyjnej: 300 ml mleka, 25 ml kwasu mlekowego i 25 ml 60% mleczanu sodu; podaną dawkę dla 70 kg osobnika można łatwo przeliczyć na masę chorego zwierzęcia; mikstura działa dodatkowo uspokajająco, najlepiej podać do wody).

9. Kwas winowy - C4H6O6 Acidum tartaricum, E334 - substancja krystaliczna o smaku kwaśno-ściągającym; umiarkowany zakwaszacz, silny prebiotyk, dobry stabilizator, regulator kwasowości; poprawia walory smakowe paszy, zwłaszcza w obecności cukru; działa ściągająco i przeciwbiegunkowo, wzmaga procesy regeneracji nabłonków przewodu pokarmowego. Zapobiega nieżytom przewodu pokarmowego. Poprawia samopoczucie zwierząt, obniża gorączkę, gasi pragnienie. Wywiera wpływ przeciwzapalny. Niestety ma ograniczone zastosowanie z powodu wysokiej ceny. Zalecane stężenie 0,5-0,8%.

 
Tartaric acid  

10. Kwas masłowy - CH3CH2CH2-COOH, C4H8O2, Acidum butyricum - gęstawa ciecz o nieprzyjemnym, specyficznym i silnym zapachu. Kwas masłowy łatwo wnika w skórę, ubrania i drewno, nadając im zapach trudny do neutralizacji. Posiada silną aktywność biologiczną. Wzmaga wzrost tkanek, regenerację nabłonków, wyraźnie usprawnia czynności kosmków jelitowych. Jest dawcą energii. Pobudza wzrost zwierząt. Podczas stosowania tego kwasu należy zachować jednak dużą ostrożność, bowiem nieumiejętnie zastosowany doprowadzi do nadania nieprzyjemnego smaku i zapachu produktom mięsnym, tłuszczowym i jajom. Przedawkowany działa toksycznie i wywołuje wymioty u zwierząt oraz niechęć do konsumowania paszy. Małe dawki zachęcają z kolei zwierzęta do pobierania paszy. Kwas masłowy najlepiej łączyć z kwasem octowym, propionowym, fosforowym, cytrynowym i fumarowym. Jego stężenie w paszy nie powinno przekraczać 0,05%. Kwas masłowy wykazuje synergizm z niktórymi ekstraktami ziołowymi, olejkami eterycznymi, karnityną i witaminą B12. Dobierając odpowiednie kompozycję można opracować dobry stymulator wzrostu dla zwierząt, który zastąpi z nadwyżką dotychczasowe antybiotykowe stymulatory wzrostu. Na rynku zagranicznym są obecnie dostępne gotowe preparaty stymulatorowe oparte na kwasie masłowym w kompleksach ziołowych i olejkowych.

    

Butyric acid



Kwasy, które nie powinny być wykorzystywane
w żywieniu zwierząt, bowiem zagrażają środowisku i zdrowiu ludzi


Kwas arsenawy - Acidum arsenicosum - właściwie bezwodnik arsenawy - substancja zabroniona do stosowania w leczeniu ludzi i zwierząt. Bardzo toksyczna, ulega kumulacji w tkankach, trudna do wyeliminowania ze środowiska w razie niekontrolowanego skażenia. Niestety nieuczciwe firmy zagraniczne wprowadzają na polski rynek pasze zawierające dodatek związków arsenu. Co daje taka wkładka arsenowa? Przede wszystkim zahamowanie biegunek, nasilenie procesów krwiotwórczych, poprawę samopoczucie zwierząt, rekordowe przyrosty masy ciała, ogólnie wyższą żywotność, małe upadki, brak chorób pasożytniczych.
Małe dawki Acidum arsenicosum pobudzają szpik do wytwarzania krwinek czerwonych, duże dawki hamują hemopoezę (tworzenie krwi). Hamuje przemianę materii (inhibitor oksydacji i innych procesów dysimilacji), drażni nieco błony śluzowe przewodu pokarmowego. Działa tucząco. Pobudza wzrost szpiku, mięśni i nerwów. Arszenik niszczy grzyby, pasożyty i bakterie. Działa zabijająco na pierwotniaki. W większych dawkach zabija komórki naszego ciała, powoduje nekrozę (martwicę).
Arsen w małych dawkach pobudza wzrost młodych organizmów i regenerację kości po złamaniach. Tonizuje układ nerwowy, wzmaga rozwój i mineralizację kości. Pobudza wydzielanie soków trawiennych i wzmaga apetyt.
Jak czytamy w starych księgach szwajcarskich i niemieckich arsenoterapia poprawia stan skóry. Skóra staje się grubsza, pulchniejsza, jędrniejsza. Następuje szybszy wzrost włosów i paznokci oraz przyśpieszona regeneracja skóry.
Arsenoterapia wykorzystywana była do leczenia niedokrwistości, ołabienia psycho-fizycznego, wychudzenia, kiły, duru powrotnego, śpiączki afrykańskiej i białaczek.
Obecnie arszenik nie jest stosowany w lecznictwie, bowiem dawki lecznicze są bliskie dawkom śmiertelnym. 100-200 mg arszeniku zabija człowieka. Leki arsenowe ulegają też kumulacji w ustroju w związku z czym arsenoterapia mogła być stosowana przez ściśle określony czas.
Objawy zatrucia arszenikiem to: biegunka (charakterystyczna bieguka ryżowa), wymioty, ból głowy, silne bóle i kolki, porażenie naczyń jelit, zapaść krążeniowa, utrata świadomości i zgon.
Dawka lecznicza acidum arsenicosum wynosi 2 mg podskórnie (w 1 ml rozpuszczalnika). Maksymalna dawka jednorazowa wynosi 5 mg. Arsenoterapię rozpoczynano od dawki 1 mg, potem dawkę zwiększano stopniowo do 2, 3, 4 i 5 mg 2-3 razy dziennie. Następnie dawki znowu zmniejszano stopniowo do 1 mg 2-3 razy dziennie. Maksymalna dawka dobowa wynosi 15 mg acidum arsenicosum.
Niestety polskie służby weterynaryjne nie przeprowadzają należytej kontroli pasz i produktów zwierzęcych, przez co ostro konkurujące ze sobą firmy paszowe skłaniają się niekiedy do zastosowania wkładek arsenowych. Skandale z arsenem w paszach nie trafiają się tylko w Polsce, znamy podobne przypadki w innych krajach Europy oraz krajach Ameryki Północnej i Południowej.

Do pasz nie powinny być również dodawane inne kwasy, które w pewnych okolicznościach dają zwiększone przyrosty masy ciała lub zapobiegają najczęściej spotykanym schorzeniom pasożytniczym i bakteryjnym: kwas salicylowy, kwas acetylosalicylowy, kwas borowy, kwas chromowy, kwas cyjanowodorowy i jego pochodne, kwas fenylochinolinokarbonowy, chinolinowy, akrydynowy, etakrynowy.


 

 
Dokument chroniony prawami autorskimi
dr Henryk Różański
Poznań 2004-2005
This web is powered by Ewisoft Website Builder