Dr Henryk Różański - Naturalne alternatywy dla antybiotykowych stymulatorów wzrostu i kokcydiostatyków
 
 
Wstęp
Stymulatory
Olejki
Fitoncydy
Antyseptyki
Kwasy
Fitosterole
Saponiny
Stylbeny
 

Podział stymulatorów wzrostu w zależności od składu (pochodzenia) i działania


Obecnie znane naturalne alternatywy stymulatorów wzrostu można podzielić na dwie grupy:

  1. Naturalne alternatywy stymulatorów wzrostu działające systemowo (układowo), wpływające pobudzająco na anaboliczne procesy biochemiczne, ale nie zwiększające stężenia hormonów sterydowych (np. androgenów).
  2. Naturalne alternatywy stymulatorów modyfikujące skład ilościowy i jakościowy mikroflory w układzie pokarmowym.
  3. Naturalne alternatywy stymulatorów wzrostu o działaniu złożonym (mieszanym): układowym i bakteriostatycznym.

Naturalne alternatywy stymulatorów wzrostu działające systemowo obejmują substancje roślinne przyśpieszające wzrost poszczególnych komórek (np. mięśniowych, łącznotkankowych, tłuszczowych) lub całego organizmu. Mechanizm działania substancji roślinnych jest różny:

-        zwiększanie syntezy adenozynotrójfosforanu ATP i cyklicznego adenzynomonofosforanu cAMP;

-         nasilanie produkcji mioglobiny;

-         hamowanie lipazy tkanki tłuszczowej;

-         hamowanie proteolizy w komórkach;

-         zwiększanie syntezy kreatyny w tkance mięśniowej;

-         pobudzanie syntezy kwasów nukleinowych;

-         hamowanie kinaz;

-         pobudzanie syntezy kreatyny;

-        zwiększanie wchłanialności składników pokarmowych z jelit do krwi i limfy oraz aktywacja procesów transportu składników pokarmowych z krwi i limfy do komórek ciała;

-         uruchamianie reakcji kaskadowych typowych dla hormonów sterydowych; niektóre składniki roślinne mają podobną konformację (ukształtowanie przestrzenne) do hormonów anabolicznych, dzięki czemu mogą przyłączać się do tych samych receptorów, dając podobny lub silniejszy efekt metaboliczny;

-         zwiększanie syntezy i uwalniania insuliny oraz pobudzanie transportu glukozy z krwi do komórek ciała;

-         hamowanie tyroksyny;

-         modulacja kompartymentacji i stężeń enzymów flawinowych;

-         „wymiatanie wolnych rodników”;

-         przedłużanie i wzmaganie działania niektórych vitasteryn (witamin rozpuszczalnych w tłuszczach: A, D, E, F);

-         modulacja cyklu glutationowego.

 

Fitofarmakologia zbadała i opisała szereg składników roślinnych wykazujących wyżej wymienione działanie. Wiele z nich jest obecnie wykorzystywanych w farmakoterapii oraz w medycynie sportowej w celu nasilenia niektórych procesów fizjologicznych (np. kulturystyka). Od lat trzydziestych XX wieku prowadzono również wiele eksperymentów na zwierzętach oraz prób wdrożenia tego typu preparatów do produkcji zwierzęcej. Jednakże łatwo dostępne antybiotyki i sulfonamidy odsunęły w cień roślinne preparaty pobudzające wzrost. Warto dodać, że hodowcy w przeszłości znali i wykorzystywali zioła wpływające pobudzająco na produkcję zwierzęcą, np. rdest ptasi do tuczu drobiu, kozieradkę do tuczu świń i ptaków, żywokostu do tuczu bydła, ptaków i świń. Składnikami czynnymi tej grupy preparatów są głównie saponiny, alkaloidy, niektóre glikozydy, irydoidy, fitosterole, stylbeny, ksantony oraz laktony.

Naturalne alternatywy stymulatorów modyfikujące skład ilościowy i jakościowy mikroflory w układzie pokarmowym obejmują substancje roślinne o właściwościach bakteriobójczych i bakteriostatycznych. Większość tych związków wykazuje równocześnie wpływ żółciopędny, żółciotwórczy, pobudzający perystaltykę (lub rozkurczowy), hamujący procesy fermentacji i gnicia w przewodzie pokarmowym, zwiększający wydzielanie śliny, soku żołądkowego, trzustkowego i jelitowego. Niektóre substancje roślinne mają charakter związków powierzchniowo czynnych, dzięki czemu modyfikują procesy przenikania składników pokarmowych przez błony komórkowe na poziomie jelito-naczynia krwionośne-krew. Pobudzając wydzielanie lipaz przewodu pokarmowego, proteaz i żółci zapewniają lepsze trawienie i zwiększają biodostępność składników pokarmowych (tłuszczów, białek, cukrów). Naturalne antyoksydanty roślinne, roślinne wymiatacze wolnych rodników (np. flawonoidy, glikozydy fenolowe, antocyjany) i niektóre saponiny działają stabilizująco na czynności układu pokarmowego i zwiększają biodostępność witamin. Bioflawonoidy (np. rutyna, hesperydyna) przedłużają i wzmagają działanie witaminy C. Glikozydowe, terpenowe, laktonowe i huminowe fitoimmunostymulatory wzmagają aktywność i czynności systemu GALT (Gut Associated Lymphoid Tissue) w układzie pokarmowym, zwiększając odporność na infekcje. Układ GALT jest częścią układu odpornościowego i ma charakter tkanki limfoidalnej.

Roślinne substancje bakteriostatyczne i bakteriobójcze noszą nazwę fitoncydów. Fitoncydy wykazują podobne działanie jak antybiotyki i stanowią pełnowartościową ich alternatywę. Stanowią potężny czynnik zmieniający skład mikroflory w atmosferze, glebie, a po podaniu doustnym w układzie pokarmowym. Lotny fitoncyd czosnku zabija na przykład prątki gruźlicy w ciągu 3 minut, zatem szybciej niż kwas karbolowy. 1 hektar jałowca wydziela w ciągu doby 3 kg lotnych fitoncydów: ilość ta jest w stanie wyjałowić obszar dużego miasta. Fitoncydy były intensywnie badane w I połowie XX wieku, jednakże na skutek szybkiego rozwoju chemioterapii badania te straciły na znaczeniu. Obecnie wiele ośrodków naukowych powróciło do tematu fitoncydów. Najlepiej poznane rośliny fitoncydowe to: czarna rzepa, gorczyca, czosnek, cebula, chrzan, czeremcha, cynamonowiec, imbir, brzoza, jałowiec, jodła syberyjska, nasturcja, goździkowiec, papryka, pieprz, tymianek, lebiodka (Origanum), macierzanka, rozmaryn, bazylia, cząber, sosna, kardamon, laurowiec, mięta, kolendra, biedrzeniec, seler, krwawnik. Rośliny te są wykorzystywane obecnie do produkcji naturalnych alternatyw antybiotycznych stymulatorów wzrostu, a nawet alternatyw kokcydiostatyków. Już dawno stwierdzono, że bakterie rzadko wytwarzają oporność na fitoncydy. Ponadto składniki te nie hamują czynności układu odpornościowego, wręcz przeciwnie, często wywierają wpływ immunostymulujący, np. jodła, brzoza, czy czosnek. Większość fitoncydów wykazuje dodatkowo właściwości fungistatyczne, przeciwzapalne
i grzybobójcze oraz pierwotniakobójcze. Dzięki temu nie pojawia się zagrożenie nadkażenia podczas ich stosowania.

Opracowanie preparatu zawierającego fitoncydy nie jest łatwe, ze względu na labilność (nietrwałość) aktywnych składników. Konieczne jest odpowiednie wyekstrahowanie i ustabilizowanie fitoncydów, ponadto dobranie odpowiednich kompozycji zwiększających ich wchłanialność, przedłużających trwałość i działanie. Podczas opracowywania alternatywy antybiotykowych stymulatorów wzrostu niezbędna jest wiedza na temat właściwości farmakologicznych roślin i ich składników, znajomość synergizmu i antagonizmu fitofarmakologicznego. Pewniejsze i silniejsze w działaniu są bowiem preparaty złożone, zawierające co najmniej 3 główne grupy fitoncydowe, nadające kierunek i spektrum działania.

Dobrze skomponowana naturalna alternatywa antybiotykowych stymulatorów charakteryzuje się następującymi cechami:

-         zmienia skład i topograficzne rozmieszczenie mikroflory i mikrofauny układu pokarmowego; hamuje rozwój bakterii, między innymi: Clostridium sp., Staphylococcus sp., Streptococcus sp., Bacillus subtilis et cereus, Escherichia coli, Salmonella sp., Shigella sp.

-         hamuje procesy gnilne i fermentacyjne w przewodzie pokarmowym;

-         obniża wytwarzanie amoniaku, wolnych kwasów tłuszczowych, ketonów i aldehydów w przewodzie pokarmowym;

-         pobudza wydzielanie soków trawiennych i wspomaga hydrolizę enzymatyczną;

-         pobudza układ GALT przewodu pokarmowego;

-         zwiększa resorpcję składników pokarmowych;

 

 
Dokument chroniony prawami autorskimi
dr Henryk Różański
Poznań 2004-2005
This web is powered by Ewisoft Website Builder