Dr Henryk Różański - Naturalne alternatywy dla antybiotykowych stymulatorów wzrostu i kokcydiostatyków
 
 
Wstęp
Stymulatory
Olejki
Fitoncydy
Antyseptyki
Kwasy
Fitosterole
Saponiny
Stylbeny
 

Fitoncydy jako alternatywa
dla antybiotykowych stymulatorów wzrostu
i kokcydiostatyków


Fitoncydy (obecnie większość z nich można zaliczyć do fitoaleksyn) to antybiotyki wytwarzane przez rośliny wyższe (mszaki, paprotniki, nagonasienne, okrytonasienne), wywierające silny wpływ bakteriostatyczny i bakteriobójczy. Fitoncydy posiadają również właściwości fungistatyczne i grzybobójcze, niektóre hamują rozwój wirusów lub uszkadzają strukturę wirusów. Do najwcześniej poznanych fitoncydów należą glukozynolaty, olejki gorczyczne, glikozydy izosiarkocyjanowe i olejki czosnkowe. Substancje te są organicznymi, często glikozydowymi związkami siarki i kwasu izosiarkocyjanowego. Występują między innymi w następujących rodzajach: Sisymbrium - stulisz, Alliaria - czosnaczek, Arabidopsis - rzodkiewnik, Erisimum - pszonak, Hesperis - wieczornik, Barbarea - gorczycznik, Armoracia - chrzan, Nasturtium - rukiew, Rorippa - rzepicha, Cardamine - rzeżucha, Alyssum - smagliczka, Cochlearia - warzucha, Capsella - tasznik, Thlaspi - tobołki, Lepidium - pieprzyca, Sinapis - gorczyca, Raphanus - rozdkiew, Eruca - rokietta, Reseda - rezeda, Plantago - babka, Allium - cebula i czosnek. Fitoncydy z tej grupy działają silniej i szybciej przeciwbakteryjnie na bakterie Gram+ i Gram- niż niektóre znane antybiotyki. Dodatkowo fitoncydy siarkowe i izosiarkocyjanowe działają rozkurczowo, żółciopędnie, żółciotwórczo i pobudzająco na krążenie krwi. Wzmagają przenikanie składników pokarmowych z jelit do krwi. Hamują rozwój bakterii gnilnych i grzybów chorobotwórczych. Wywierają wpływ pierwotniakobójczy. Pobudzają wydzielanie soków trawiennych, wzmagają apetyt, obniżają stężenie cholesterolu i glukozy we krwi. Ajoeny (olejki czosnkowe) hamują agregację krwinek, zapobiegając zakrzepicy i przeciwdziałając miażdżycy. Lotny fitoncyd czosnku zabija prątki gruźlicze w ciągu 3-5 minut, czyli szybciej niż kwas karbolowy (fenol).

Wg prof. A. Danysza fitoncydy to potężny czynnik zmieniający skład mikroflory w atmosferze i glebie. Wg B.P Tokin'a i Niłow'a 1 ha jałowca wydziela w ciągu doby 3 kg lotnych fitoncydów; ilość ta jest w stanie wyjałowić obszar dużego miasta. Fitoncydy cebuli i czosnku znalazły zastosowanie w leczeniu ropiejących ran, bliznowców i blizn (fibrynolityczne działanie cebuli), infekcji pochwy, odbytu i jelit. Dobrze przygotowane preparaty fitoncydowe przynoszą znakomite efekty w leczeniu zakażeń bakteryjnych układu oddechowego. Duże zasługi nad poznaniem fitoncydów mają rosyjscy naukowcy: wspomnieni Tokin i Niłow, ponadto Piewgowa, Fiłatowa, Janowicz, Kamieniew i Toropcew.

Fitoncydy modyfikują skład ilościowy i jakościowy mikroflory przewodu pokarmowego, podobnie jak dotychczas stosowane antybiotykowe stymulatory wzrostu. Dodatkowo pobudzają sekrecyjno-sorpcyjne czynności układu pokarmowego i zwiększają strawność oraz przyswajalność tłuszczów.

Siła działania i steżęnie fitoncydów w surowcach roślinnych zależy od wielu czynników: okresu wegetacji, sposobu zbioru, suszenia i przechowywania surowca, zestawiania mieszanek ziołowych. Rośliny wykazują zmienne stężenie fitoncydów w różnych fazach wzrostu i rozwoju. Jak podaje prof. W. Roeske, spośród 300 roślin zbadanych przez radzieckich uczonych 62 gatunki w ciągu 5 minut, a niektóre w ciągu kilku sekund zabijają swoimi fitoncydami pierwotniaki chorobotwórcze dla organizmów zwierzęcych. Bakteriobójcze działanie szeregu fitoncydów jest bardzo silne. Fitoncydy zawarte w owocach barszczu zwyczajnego już w ciągu paru minut niszczą całkowicie bakterie gnilne, rozkładające obumarłą tkankę zwierzęcą. Lotne fitoncydy czosnku niszczą w ciągu 3-5 minut Mycoderma tuberculosis. Świeża miazga czosnku zbliżona do kropli zwierającej przecinkowce cholery Vibrio cholerae powoduje natychmiastowe zahamowanie ruchów tych drobnoustrojów. Przeniesione po 10 minutach przecinkowce na pożywkę nie wykazywały wzrostu i rozwoju, co oznacza, że zostały zabite fitoncydami czosnku. Fitoncydy zawarte w czosnku i cebuli zabijają w ciągu kilku minut również paciorkowce, gronkowce,  Salmonella typhi, czy Corynebacterium diphteriae. Wg Fiłatowej żucie czosnku przez 1 minutę powoduje zabicie wszystkich bakterii w jamie ustnej. Stwierdzono również hamujący wpływ fitoncydów na rozwój wirusów grypy i pałeczki czerwonki typu Flexnera. Fortunatow stosował w leczeniu grypy fitoncydy z Allium cepa (cebula) i z Rosa canina (dzika róża) w formie alkolowych wyciągów. Zapalenie migdałków leczył sokiem cebulowym w roztworze soli fizjologicznej (pędzlowanie, spryskiwanie chorych migdałków).

Do innych roślin bogatych w fitoncydy należą: czarna porzeczka (liście), krwiściąg (ziele, korzeń), kopytnik (ziele), jałowiec (owoce, liście, kora), brzoza, olcha, buk (liście, kora), bylice (ziele), krwawnik (ziele), psianki, papryka, pomidor (ziele, niedojrzałe owoce), czermcha, tarnina, bez czarny (kora, korzeń, kwiaty, liście), wrotycz (ziele), lebiodka (ziele), czarnuszka (nasienie), kolendra (ziele, owoc), cząber (ziele), muszkatołowiec, laurowiec (owoce, liście), eukaliptus (liście, owoce), cynamonowiec (kora), szałwia (ziele), drzewa iglaste (kora, liście, kwiaty), podagrycznik (ziele), anyż (ziele, owoc), kurkuma (kłącze), berberys (kora, korzeń, owoce, liście), sandałowiec (kora, liście, kwiaty), ciemiężyca (liście, kłącza), tymianek (ziele), macierzanka (ziele), gwajakowiec (żywica, kora), arnika (kwiat, ziele), goździkowiec (pączki kwiatowe, kora, liście), mącznica, borówka, bagno (ziele, owoc), grusza (liście, kora), paprocie (ziele, kłącza), porosty (plecha) i inne. 

Fitoncydy są związkami kłopotliwymi jeżeli chodzi o ich wyodrębnianie z surowca i stabilizację w preparatach prostych jak i złożonych. Dzięki szeroko zakrojonym badaniom i obserwacjom zespół naukowy Ośrodka Badawczo-Rozwojowego LNB Poland oraz zespół technologów LNB Poland opracował szereg preparatów dla zwierząt i ludzi opartych na fitoncydach, które mogą być wykorzystane w leczeniu i profilaktyce chorób skóry, narządów płciowych, układu pokarmowego, układu wydalniczego i układu oddechowego.

 
Dokument chroniony prawami autorskimi
dr Henryk Różański
Poznań 2004-2005
This web is powered by Ewisoft Website Builder